🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:25:34 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

खिन्दति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

खिन्दति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

खिन्दति

अर्थ: दुःख देना, सताना

संस्कृत: परिघाते

अंग्रेज़ी: to distress, to irritate

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. खिद् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. खिन्दत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खिद् + शतृ
  3. खिन्दत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खिद् + शतृ
  4. खिन्दती (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: खिद् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — खिद् (तुदादिगण) · अर्थ: दुःख देना, सताना (परिघाते)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमखिन्दतिखिन्दतःखिन्दन्ति
मध्यमखिन्दसिखिन्दथःखिन्दथ
उत्तमखिन्दामिखिन्दावःखिन्दामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: खिन्दति · लिट्: चिखेद · लुट्: खेत्ता · लृट्: खेत्स्यति · लोट्: खिन्दतात् · लङ्: अखिन्दत् · विधिलिङ्: खिन्देत् · आशीर्लिङ्: खिद्यात् · लुङ्: अखैत्सीत् · लृङ्: अखेत्स्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: खेदन · ण्वुल्: खेदकः · तृच्: खेत्ता · ण्यत्: खेद्यः · तव्य: खेत्तव्यः · अनीयर्: खेदनीयः · क्त: खिन्नः · क्तवतु: खिन्नवान् · शतृ: खिन्दन् · स्य-शतृ: खेत्स्यन् · क्त्वा: खित्त्वा · ल्यप्: प्रखिद्य · तुमुन्: खेत्तुम् · णमुल्: खेदम् · घञ्: खेदः · क्तिन्: खित्ति · क्वसु: चिखिद्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
खिन्दतिखिद् धातु (तुदादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: खिन्दत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खिद् + शतृ | खिन्दत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: खिद् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

खिन्दति ➤ दुःख देना, सताना
संस्कृत: परिघाते

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें