🕉️ 20 November 2026, Friday · 04:08:02 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गम्यः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गम्यः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गम्यः

अर्थ: जाना (विध्यर्थक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ · पर्याय: प्राप्य, समासाद्य

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गम्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गम् + यत्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — गम्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागम्यःगम्यौगम्याः
द्वितीयागम्यम्गम्यौगम्यान्
तृतीयागम्येनगम्याभ्याम्गम्यैः
चतुर्थीगम्यायगम्याभ्याम्गम्येभ्यः
पञ्चमीगम्यात् / गम्याद्गम्याभ्याम्गम्येभ्यः
षष्ठीगम्यस्यगम्ययोःगम्यानाम्
सप्तमीगम्येगम्ययोःगम्येषु
सम्बोधनहे गम्यहे गम्यौहे गम्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — गम् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगच्छतिगच्छतःगच्छन्ति
मध्यमगच्छसिगच्छथःगच्छथ
उत्तमगच्छामिगच्छावःगच्छामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गच्छति · लिट्: जगाम · लुट्: गन्ता · लृट्: गमिष्यति · लोट्: गच्छतात् · लङ्: अगच्छत् · विधिलिङ्: गच्छेत् · आशीर्लिङ्: गम्यात् · लुङ्: अगमत् · लृङ्: अगमिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गमन · ण्वुल्: गामकः · तृच्: गन्ता · यत्: गम्यः · तव्य: गन्तव्यः · अनीयर्: गमनीयः · क्त: गतः · क्तवतु: गतवान् · शतृ: गच्छन् · स्य-शतृ: गमिष्यन् · क्त्वा: गत्वा · ल्यप्: प्रगत्य · तुमुन्: गन्तुम् · णमुल्: गामम् · घञ्: गामः · क्तिन्: गति · क्वसु: जग्मिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गम्य
गम्य
gamya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
प्राप्त करने योग्य (3.1.91) प्राप्य · समासाद्य
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गम्य वि॰ [सं॰]
१. जाने योग्य । गमन योग्य ।
२. प्राप्य । लभ्य ।
३. गमन करने योग्य । संभोग करने योग्य । भोग्य ।
४. साध्य ।
५. समझ में आ जानेवाला । सुबीध (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गम्य mfn. to be gone or gone to, approachable, accessible, passable, attainable (often अ- neg.), MBh. &c.
to be fixed (as to the number, संख्यया), countable, RPrāt. xiv, 28
accessible to men (a woman), fit for cohabitation, Yājñ. ii, 290; MBh. i; BhP. i, &c.
(a man) with whom a woman may have intercourse, v
libidinous, dissolute, Daś. vii, 32
‘easily brought under the influence of (a drug)’, curable by (gen.), Bhartṛ. i, 88
approaching, impending, Gaṇit.; Gol.
to be perceived or understood, intelligible, perceptible, Mn. xii, 122; Megh. &c.
intended, meant, L.
desirable, suitable, fit, Yājñ. i, 64.
गम्य &c. See √ गम्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (348,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गम्य pot. p. 1 Accessible, approachable. --2 Intelligible, or easy to be comprehended. --3 Intended, implied, meant. --4 Suitable, desirable, fit; Y. 1. 64. --5 Fit for cohabitation; दुर्जनगम्या नार्यः Pt. 1. 278; अभिकामां स्त्रियं यश्च गम्यां रहसि याचितः । नोपैति Mb. --6 Curable (by a drug &c.); न गम्यो मंत्राणां Bh. 1. 89. --म्यः A man with whom a woman may have intercourse, a libidinous or voluptuous, man, lover, paramour; Dk. 41.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0452-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गम्य त्रि० गम--पवर्गानत्वात् कर्मादौ यत् । १ गमनाय २ प्राप्ये च । अर्हार्थे यत् । गमनयोग्ये । “गम्यान्यपि तीर्थानि कीर्त्तिनान्यमगमानि च” भा० व० ८५ । “अभिकामां स्त्रियं यश्च गम्यां रहसि याचितः” भा० आ० ८३ अ० । “गम्यं त्वभावे दातॄणां कन्या कुर्य्यात् स्वयं वरम्” याज्ञ० “समानश्च खेदविगमो गम्यायामगम्ययाञ्च तत्र नियमः क्रियते इयं गम्या इयमगम्येति” महाभाष्यम् “खेदयतीति खेदो रोगः इन्द्रियनियमासामर्थ्यं वा” इति कैयटः तथा च अगम्यानिषेधस्य इतराभ्यनुज्ञाफलकतया स्वदा- रगमने दोषाभावः” विवरणम् ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2534,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गम्यं, त्रि, (गम्यते इति । गम् + कर्म्मादौ यत् ।) प्राप्यम् । इत्यमरः । ३ । २ । ४२ ॥ (यथा, भगवद्गीतायाम् । १३ । १७ । “ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्व्वस्य विष्ठितम् ॥”) गमनयोग्यञ्च ॥ (यथा, महामारते । ३ । ८५ । १०२ । “गम्यान्यपि च तीर्थानि कीर्त्तितान्यगमानि च ॥” स्त्रियां, सम्भोगार्हा स्त्री । यथा, महाभारते । १ । ८३ । ३५ । “अभिकामां स्त्रियं यश्च गम्यां रहसि याचितः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-307-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गम्य" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गम्यःगम्य (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गम् + यत् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गम्यः 📚 ➤ जाना (विध्यर्थक कृदन्त)
संस्कृत: गतौ · पर्याय: प्राप्य, समासाद्य

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गम्य 📚जाने योग्य । गमन योग्य🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
गम्य
प्राप्त करने योग्य (३.१.९१) — प्राप्य, समासाद्य

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गम्यः: गम् + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें