🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:11:22 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गवन

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गवन

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गवन

अर्थ: अस्पष्ट बोलना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)

संस्कृत: अव्यक्ते शब्दे

अंग्रेज़ी: to speak inarticulately

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गवन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गु + ल्युट्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — गवन (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागवनम्गवनेगवनानि
द्वितीयागवनम्गवनेगवनानि
तृतीयागवनेनगवनाभ्याम्गवनैः
चतुर्थीगवनायगवनाभ्याम्गवनेभ्यः
पञ्चमीगवनात् / गवनाद्गवनाभ्याम्गवनेभ्यः
षष्ठीगवनस्यगवनयोःगवनानाम्
सप्तमीगवनेगवनयोःगवनेषु
सम्बोधनहे गवनहे गवनेहे गवनानि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — गु (भ्वादिगण) · अर्थ: अस्पष्ट बोलना (अव्यक्ते शब्दे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगवतेगवेतेगवन्ते
मध्यमगवसेगवेथेगवध्वे
उत्तमगवेगवावहेगवामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): गवते · लिट् (आत्मने.): जुगुवे · लुट् (आत्मने.): गोता · लृट् (आत्मने.): गोष्यते · लोट् (आत्मने.): गवताम् · लङ् (आत्मने.): अगवत · विधिलिङ् (आत्मने.): गवेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गोषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अगोष्ट · लृङ् (आत्मने.): अगोष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गवन · ण्वुल्: गावकः · तृच्: गोता · यत्: गव्यः · ण्यत्: गाव्यः · तव्य: गोतव्यः · अनीयर्: गवनीयः · क्त: गुतः · क्तवतु: गुतवान् · शानच्: गवमानः · क्त्वा: गुत्वा · ल्यप्: प्रगुत्य · तुमुन्: गोतुम् · णमुल्: गावम् · क्तिन्: गुति · क्वसु: जुगुवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गवन
गवन
gavana
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गवन पु † संज्ञा पुं॰ [सं गमन] १ प्रस्थान । प्रयाण । चलना जाना । उ॰—सुनि बन गवन कीन्ह रघुनाथा ।—तुलसी (शब्द॰) ।
२. वधू का पहले पहल पति के घर जाना । गवना । गौना ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गवनगवन (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: गु + ल्युट् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गवन 📚 ➤ अस्पष्ट बोलना (भाववाचक/करणवाचक कृदन्त)
संस्कृत: अव्यक्ते शब्दे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गवन 📚पु † संज्ञा पुं॰ १ प्रस्थान । प्रयाण । चलना जाना🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गवन: गु + ल्युट् — भाववाचक/करणवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें