🕉️ 19 November 2026, Thursday · 05:52:46 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गाढा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गाढा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गाढा

अर्थ: नष्ट करना, मर्म भेद करना

संस्कृत: विलोडने

अंग्रेज़ी: to destroy, to counterattack

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गाह् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. गाढा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गाह् + क्त
  3. गाह् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे
  4. गाढृ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गाह् + तृच्
  5. गाढा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: गाह् + क्त
  6. गाढा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन · कृदन्त: गाह् + क्त
  7. गाढ (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  8. गाह् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गाह् (भ्वादिगण) · अर्थ: नष्ट करना, मर्म भेद करना (विलोडने)

लुट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगाढा / गाहितागाढारौ / गाहितारौगाढारः / गाहितारः
मध्यमगाढासे / गाहितासेगाढासाथे / गाहितासाथेगाढाध्वे / गाहिताध्वे
उत्तमगाढाहे / गाहिताहेगाढास्वहे / गाहितास्वहेगाढास्महे / गाहितास्महे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): गाहते · लिट् (आत्मने.): जगाहे · लुट् (आत्मने.): गाढा · लृट् (आत्मने.): गाहिष्यते · लोट् (आत्मने.): गाहताम् · लङ् (आत्मने.): अगाहत · विधिलिङ् (आत्मने.): गाहेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): गाहिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अगाढ · लृङ् (आत्मने.): अगाहिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गाहन · ण्वुल्: गाहकः · तृच्: गाढा · ण्यत्: गाह्यः · तव्य: गाढव्यः · अनीयर्: गाहनीयः · क्त: गाढः · क्तवतु: गाढवान् · शानच्: गाहमानः · क्त्वा: गाढ्वा · ल्यप्: प्रगाह्य · तुमुन्: गाढुम् · णमुल्: गाहम् · घञ्: गाहः · क्तिन्: गाढि · क्वसु: जगाह्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गाह्
गाह्
gāh
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाह् (cf. √ गाध्) cl. 1. Ā. गाहते (ep. also P. ˚हति; perf. जगाहे fut. 2nd गाहिष्यते [fut. 1st -गाहिता, or -गाढा, Kāś. on Pāṇ. vii, 2, 44]; aor. अगाहिष्ट [Bhaṭṭ. xv, 59] or अगाढ, Pāṇ. viii, 3, 13, Sch. [not in Kāś.]; inf. गाहितुम्) to dive into, bathe in, plunge into (acc.), penetrate, enter deeply into (acc.), AitBr. iii, 48, 9; TāṇḍyaBr. xiv f.; Kauś.; MBh. &c. (with कक्षाम्, ‘to be a match for (gen.)’, Vcar. ii, 11); to roam, range, rove, Megh. 49; Pāṇ. ii, 4, 30, Kāś.; Bhaṭṭ.; to be absorbed in (acc.), Kum. v, 46.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (354,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गाह् {c1c} A. [गाहते, जगाहे, अगाहिष्ट, अगाढ, गाहितुं, गाढुं, गाढ or गाहित] 1 To dive or plunge into, bathe, immerse oneself into (as water); गाहंतां महिषा निपानसलिलं शृंगैर्मुहुस्ताडितं Ś. 2. 6; गाहितासेऽथ पुण्यस्य गंगामूर्तिमिव द्रुतां Bk. 22. 11, 14. 67; (fig. also); मनस्तु मे संशयमेव गाहते Ku. 5. 46 is plunged into or entertains doubt. --2 To enter deeply into, penetrate, roam or range over; गाहितमखिलं गहनं Bv. 1. 21; कदाचित्काननं जगाहे K. 58; ऊनं न सत्त्वेष्वधिको बबाधे तस्मिन्वनं गोप्तरि गाहमाने R. 2. 14; Me. 48; H. 1. 171; Ki. 13. 24. --3 To stir up, agitate, shake, churn. --4 To be absorbed in (with loc.). --5 To hide oneself in. --6 To destroy. WITH सं to enter, go to or into, penetrate into; समगाहिष्ट चांबरं Bk. 15. 59.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0458-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गाढागाह् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गाढा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गाह् + क्त | गाह् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गाढा 📚 ➤ नष्ट करना, मर्म भेद करना
संस्कृत: विलोडने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गाह् 📚(cf. √ गाध्) cl. 1. Ā. गाहते (ep. also P. ˚हति; perf. जगाहे fut. 2nd …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें