🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:26:38 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गामि

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गामि

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गामि

अर्थ: जाने वाला, घूमने वाला, सैर करने वाला

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गामिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. गामिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन
  3. गामिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  4. गम् धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गामिन् (नपुंसकलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागामिगामिनीगामीनि
द्वितीयागामिगामिनीगामीनि
तृतीयागामिनागामिभ्याम्गामिभिः
चतुर्थीगामिनेगामिभ्याम्गामिभ्यः
पञ्चमीगामिनःगामिभ्याम्गामिभ्यः
षष्ठीगामिनःगामिनोःगामिनाम्
सप्तमीगामिनिगामिनोःगामिषु
सम्बोधनहे गामिन् / हे गामिहे गामिनीहे गामीनि

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गामिन्
गामिन्
gāmin
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गामिन् mfn. going anywhere (local adv. [MBh. i] or acc. [Pāṇ. ii, 3, 70, Kāś.] or प्रति, MBh. iv)
(in the following meanings only) ifc. (Pāṇ. ii, 1, 24, Vārtt. 1) going or moving on or in or towards or in any peculiar manner, Mn. iii, 10; MBh. &c.
having sexual intercourse with, Yājñ. ii, 234 (cf. मातृ-ग्˚)
reaching or extending to, R. v; VarBṛS.
coming to one's share, due, Yājñ. ii; MBh. xiii; Hariv.; Śak. &c.
attaining, obtaining, Mālav. v, 12/13
directed towards, Mn. xi, 56; Bhag. viii, 8
relating to, MBh. ii, 26; Sāh. vi, 180 (cf. अग्र-, अन्त-, अन्य-, आशु-, ऋतु-, काम-.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (353,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गामिन् a. [गम्-णिनि] (Only at the end of comp.) 1 Going, moving, walking; वैदिशगामी M. 5; मृगेंद्रगामी R. 2. 30 having the gait of a lion; कुब्ज˚ Pt. 2. 5; अलस˚ Amaru. 51. --2 Riding; द्विरद˚ R. 4. 4. --3 Going or reaching to, extending or applying1 to, relating to; ननु सखीगामी दोषः Ś. 4; द्वितीयगामी न हि शब्द [] एष नः R. 3. 49. --4 Leading or going to, accruing to; चित्रकूटगामी मार्गः; कर्तृगामि क्रियाफलं. --5 United with; सदृशभर्तृगामिनी M. 5. --6 Passing over to, devolving on; Ś. 6; Y. 2. 145. [1] Correction submitted by Dr. Sampada Savardekar and Jim Funderburk on 20210104. Reference: https://github.com/sanskrit-lexicon/csl-corrections/issues/20.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0457-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गामिन् त्रि० गम + भविष्यति णिनि । भाविगमनकारके “आ- गामी “यद्वागामिक्रियामुख्यकालस्याप्यन्तरालवत्” छन्दोग० एतद्योगे कर्म्मणि न षष्ठी २ त० । “द्वितीयगामी न हि शब्द एष नः” रघुः । कर्त्तर्य्युपमाने उपपदे गम- णिनि । तत्तुल्यगन्तरि । “हंसवारणगामिनी” मनुः । “सममेव समाक्रान्तं द्वयं द्विरदगामिना” रघुः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2578,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गामिगामिन् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गामिन् (नपुं.) — द्वितीया विभक्ति, एकवचन | गामिन् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गामि 📚 ➤ जाने वाला, घूमने वाला, सैर करने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गामिन् 📚mfn. going anywhere (local adv. [MBh. i] or acc. [Pāṇ. ii, 3, 70, Kāś.…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें