🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:20:47 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गीतिका

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गीतिका

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गीतिका

अर्थ: टाप् छोटा गीत

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गीतिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. गीतिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. गीतिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. गीतिका (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गीतिका (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागीतिकागीतिकेगीतिकाः
द्वितीयागीतिकाम्गीतिकेगीतिकाः
तृतीयागीतिकयागीतिकाभ्याम्गीतिकाभिः
चतुर्थीगीतिकायैगीतिकाभ्याम्गीतिकाभ्यः
पञ्चमीगीतिकायाःगीतिकाभ्याम्गीतिकाभ्यः
षष्ठीगीतिकायाःगीतिकयोःगीतिकानाम्
सप्तमीगीतिकायाम्गीतिकयोःगीतिकासु
सम्बोधनहे गीतिकेहे गीतिकेहे गीतिकाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गीतिका
गीतिका
gītikā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गीतिका संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. एक मात्रिक छंद जिसके प्रत्येक चरण में २६ मात्राएँ होती है, १४ तथा १२ यति होती है और अंत में लघु गुरु होते हैं । उ॰—धन्य श्री वसुदेव देवकि, पुत्र करि जिन पाइया । धन्य यशुमति नंद जिन पय प्याय गोद खिलाइया ।—(शब्द॰) ।
२. एक वर्णिक, छंद जिसके प्रत्येक चरण में सगण, जगण, जगण, भगम, रगण, सगण और लघु गुरु होते है ।
३. गीत । गान । गायन ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गीतिका f. a short song or hymn, MBh. iii, 8173 (गाथिका ed. Bomb.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (356,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गीतिका 1 A short song. --2 Singing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0459-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गीतिका स्त्री गीतिरिव कायति कै--क । १ गीतितुल्यगाथायां “गायत्रीं पठते यस्तु वर्णशङ्करजस्तथा । गाथा च गी- तिका चापि तस्य सम्पद्यते नृप!” भा० व० ८५ अ० । “गाथा स्वरनियमहीना, गद्यवन्मुखान्निः सरात । गा- थैव ग्राम्यगोतिवत् स्वरवर्णविकृता गीतिका” गीलक० । “सगणो जयुग्मभरैः स्लगैः कथिता युधैरिह गीतिका” वृ० र० टी० उक्ते २ विंशत्यक्षरपादके समचतुष्पादवर्णवृत्त- [] भेदे च । स्वार्थे क । गीतिका ३ गीतौ गाने ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2595-a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गीतिका" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गीतिकागीतिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गीतिका (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | गीतिका (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गीतिका 📚 ➤ टाप् छोटा गीत

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गीतिका 📚एक मात्रिक छंद जिसके प्रत्येक चरण में २६ मात्राएँ होती है, १४ तथा १२ य…🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • गीतिका = गीति + का तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें