🕉️ 21 November 2026, Saturday · 02:47:35 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गुण्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गुण्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गुण्य

अर्थ: यत् गुणों से युक्त

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गुण्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. गुण्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गुण्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागुण्यःगुण्यौगुण्याः
द्वितीयागुण्यम्गुण्यौगुण्यान्
तृतीयागुण्येनगुण्याभ्याम्गुण्यैः
चतुर्थीगुण्यायगुण्याभ्याम्गुण्येभ्यः
पञ्चमीगुण्यात् / गुण्याद्गुण्याभ्याम्गुण्येभ्यः
षष्ठीगुण्यस्यगुण्ययोःगुण्यानाम्
सप्तमीगुण्येगुण्ययोःगुण्येषु
सम्बोधनहे गुण्यहे गुण्यौहे गुण्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गुण्य
गुण्य
guṇya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गुण्य १ संज्ञा पुं॰ [सं॰] वह अंक जिसको गुणा करना हो ।
गुण्य २ वि॰
१. गुणा करने योग्य ।
२. गुणी ।
३. वर्णनीय [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुण्य mfn. endowed with good qualities or virtues, Pāṇ. v, 2, 120, Vārtt., Pat.
to be enumerated, W.
to be described or praised, W.
to be multiplied, multiplicand, Āryabh. ii, 23, Sch. (-त्व n.)
गुण्य See गुण.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (358,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गुण्य a. [गुण्-यत्] 1 Endowed with merits or virtues; गुण्यगुण्य इति न व्यजीगणत् Śi. 14. 47. --2 To be enumerated. --3 To be described or praised. --4 To be multiplied, the multiplicand.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0462-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गुण्य त्रि० गुण--कर्म्मणि यत् । १ गुणनीये पूर्य्ये । “गु- ण्यस्त्वधोऽधो गुणखण्डतुल्यः” । “गुण्यान्त्यमङ्कं गु- णकेन हन्यात्” लीला० । पशस्तो गुणोऽस्यास्ति “अ- न्येभ्योऽपि दृश्यते” वार्त्ति० यत् । २ प्रशस्तगुणयुक्ते च । “गुण्याः ब्राह्मणाः” सि० कौ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2611,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गुण्य" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गुण्यगुण्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: गुण + यत्)
अन्य सम्भावना: गुण्य (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गुण्य 📚 ➤ यत् गुणों से युक्त

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गुण्य 📚वह अंक जिसको गुणा करना हो🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • गुण्य: गुण + यत् — विध्यर्थक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें