🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:39:46 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गूर्वति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गूर्वति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गूर्वति

अर्थ: उद्यम करना

संस्कृत: उद्यमने

अंग्रेज़ी: to endeavour

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गूर्व् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. गूर्वत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गूर्व् + शतृ
  3. गूर्वत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गूर्व् + शतृ
  4. गूर्वता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गूर्व् + घञ् · तद्धित: गूर्व + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — गूर्व् (भ्वादिगण) · अर्थ: उद्यम करना (उद्यमने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमगूर्वतिगूर्वतःगूर्वन्ति
मध्यमगूर्वसिगूर्वथःगूर्वथ
उत्तमगूर्वामिगूर्वावःगूर्वामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: गूर्वति · लिट्: जुगूर्व · लुट्: गूर्विता · लृट्: गूर्विष्यति · लोट्: गूर्वतात् · लङ्: अगूर्वत् · विधिलिङ्: गूर्वेत् · आशीर्लिङ्: गूर्व्यात् · लुङ्: अगूर्वीत् · लृङ्: अगूर्विष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: गूर्वण · ण्वुल्: गूर्वकः · तृच्: गूर्विता · ण्यत्: गूर्व्यः · तव्य: गूर्वितव्यः · अनीयर्: गूर्वणीयः · क्त: गूर्णः · क्तवतु: गूर्णवान् · शतृ: गूर्वन् · स्य-शतृ: गूर्विष्यन् · क्त्वा: गूर्वित्वा · ल्यप्: प्रगूर्व्य · तुमुन्: गूर्वितुम् · णमुल्: गूर्वम् · घञ्: गूर्वः · क्तिन्: गूर्ति · क्वसु: जुगूर्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गूर्वतिगूर्व् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: गूर्वत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गूर्व् + शतृ | गूर्वत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: गूर्व् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गूर्वति ➤ उद्यम करना
संस्कृत: उद्यमने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.४ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें