🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:27:41 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोधा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोधा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोधा

अर्थ: गुध्यते, वेष्टयते बहुरनया - गुध - घञ् - टाप्

संस्कृत: ज्याघातवारणः · पर्याय: तल

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गोधा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. गोधा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. गोधा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. गोधा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  5. गोध (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  6. गोध (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गोधा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोधागोधेगोधाः
द्वितीयागोधाम्गोधेगोधाः
तृतीयागोधयागोधाभ्याम्गोधाभिः
चतुर्थीगोधायैगोधाभ्याम्गोधाभ्यः
पञ्चमीगोधायाःगोधाभ्याम्गोधाभ्यः
षष्ठीगोधायाःगोधयोःगोधानाम्
सप्तमीगोधायाम्गोधयोःगोधासु
सम्बोधनहे गोधेहे गोधेहे गोधाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गोधा
गोधा
godhā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
प्रत्यंचा की चोट से बचाने वाला (हाथ का चमड़े का बन्धन) (2.8.84) तल
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोधा १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] गोह नामक जंतु ।
गोधा २ पु संज्ञा पुं॰ [सं॰ गोध्न] गोधन । बैल । उ॰—मेरे गाय गोधा अन्न । मेरे ऊँट घोड़ा धन्न ।—राम॰ धर्म॰, पृ॰ १६६ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—धा See s.v.
गोधा f. (g. भिदादि) a sinew (cf. गो), RV. x, 28, 10 and 11; AV. iv, 3, 6
a chord, RV. viii, 69, 9
a leathern fence wound round the left arm to prevent injury from a bow-string, MBh. iii, iv, vii; R. i, ii
an Iguana (either the Gosamp or the alligator, commonly गोसाप), VS. xxiv, 35; Bṛh.; Mn. &c.
= -वती, Gal.
N. of the authoress of a Sāman.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (365,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गोधा [गुध्यते, वेष्ट्यते बाहुरनया करणे घञ] 1 A leathern fence fastened round the left arm to prevent injury from the bow-string. --2 The alligator. --3 A sinew chord.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0469-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोधा कौटिल्ये कण्ड्वादेराकृतिगणः नामधातुः पर० अक० सेट् । गोधायति अगोधायीत् ।
गोधा स्त्री गुध्यते वेष्ट्यते बाहुरनया करणे घञ् । घनुर्गुणा घातवारणाय प्रकोष्ठे १ बध्यमाने चर्मणि । “बद्ध- गोधाङ्गुलित्रवान्” भा० व० १७ अ० “गोधाश्लिष्टभुजा शाखैरभूद्भोमा रणाटवी” माघः । “ततश्चटचटाशब्दो गोधाघातादभूत्तयोः” भा० द्रो० १३९ अ० । कर्त्तरि अच् । (गोसाप) इति ख्याते २ सर्पभेदे स्त्री अमरः “श्वाविधं शल्लकं गोधां खड्गकूर्मशशांस्तथा । भक्ष्यान् पञ्चनखे- ष्वेताननुष्ट्रांश्चैकतोदतः” मनुना तन्मांसं पञ्चनखेषु भक्ष्य- तयाऽभिहितम् । तन्मांसपाकगुणादि भावप्र० उक्तं यथा “गोधाञ्चोष्णजलैर्भूयः क्षालितां खण्डशः कृताम् । स्विन्नाञ्च तक्रतोयाभ्यां क्षालितां सूक्ष्मखण्डिताम् । तल- येद् वेसवाराम्लैः प्रलेहो वा विधानतः । विपाके मघुरा गोधा वातपित्तप्रणाशिनी । कषाया कटुका प्रोक्ता कफघ्नी बलवर्द्धिनी ।” सा तु स्थलजजलभेदाद्द्विधा । स्वार्थे क । अत्रैवार्थे । गोधायाः अपत्यम् वा ढ्रक् । गौधेर पक्षे शुभ्रा० ढक् । गौधेय उदीचा० मते आरक् । गौधार तदपत्ये पुंस्त्री ढकि स्त्रीत्वे ङीप् इति भेदः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2704,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोधा, स्त्री, (गुध्यते परिवेष्ट्यते बाहुर्यया । गुध् + “हलश्चेति ।” करणे घञ् ।) धनुर्गुणाघात- वारणाय प्रकोष्ठबद्धा चर्म्मकृतपट्टिका । तत्- पर्य्यायः । तला २ ज्याघातवारणा ३ । इत्य- मरः । २ । ८ । ८४ ॥ तलम् ४ । इति तट्टीका ॥ (यथा, महाभारते । ३ । १७ । ३ । “विक्षिपन्नादयंश्चापि धनुः श्रेष्ठं महाबलैः । तूणखड्गधरः शूरो बद्धगोधाङ्गलित्रवान् ॥”) जस्तुबिशेषः । गोसाप् इति भाया ॥ सा तु [] स्थलजजलजभेदात् द्विविधा । तत्पर्य्यायः । निहाका २ गोधिका ३ । इत्यमरः । १ । १० । २२ ॥ दारुमुख्याह्वा ४ । (यथा, बृहत्संहितायाम् । ५४ । १३ । “श्वेता गोधार्द्धनरे पुरुषे मृद्धूसरा ततः कृष्णा । पीता सिता ससिकता ततो जलं विनिर्द्दिशेद- मितम् ॥” पञ्चनखतया गोधाया मांसं भक्ष्यत्वेन ग्राह्य- मित्यभिहितं मन्वादिभिर्धर्म्मशास्त्रप्रयोक्तृभिः । यथा, मनुः । ५ । १८ । “श्वाविकं शल्लकं गोधां खड्गकूर्म्मशशांस्तथा । भक्ष्यान् पञ्चनखेष्वाहुरनुष्ट्राञ्चैकतोदतः ॥”) अस्या मांसगुणाः । वातश्वासकासनाशित्वम् । इति राजनिर्घण्टः ॥ पाके मधुरत्वम् । कषाय- त्वम् । कटुरसत्वम् । पित्तनाशित्वम् । रक्तशुक्र- बलकारित्वम् । इति राजवल्लभः ॥ (“गोधा विपाके मधुरा कषायकटुका रसे । वातपित्तप्रशमनी बृंहणी बलवर्द्धनी ॥” इति चरके सूत्रस्थाने २७ अध्याये ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-356-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गोधा" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोधागोधा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गोधा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | गोधा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोधा 📚 ➤ गुध्यते, वेष्टयते बहुरनया - गुध - घञ् - टाप्
संस्कृत: ज्याघातवारणः · पर्याय: तल

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गोधा 📚गोह नामक जंतु🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
गोधा

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें