🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:53:47 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोमयाय

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोमयाय

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोमयाय

अर्थ: मयट् गोबर

संस्कृत: गोमयम् · पर्याय: गोविष्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गोमय (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन
  2. गोमय (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गोमय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोमयःगोमयौगोमयाः
द्वितीयागोमयम्गोमयौगोमयान्
तृतीयागोमयेनगोमयाभ्याम्गोमयैः
चतुर्थीगोमयायगोमयाभ्याम्गोमयेभ्यः
पञ्चमीगोमयात् / गोमयाद्गोमयाभ्याम्गोमयेभ्यः
षष्ठीगोमयस्यगोमययोःगोमयानाम्
सप्तमीगोमयेगोमययोःगोमयेषु
सम्बोधनहे गोमयहे गोमयौहे गोमयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गोमय
गोमय
gomaya
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
1. गो—मय mfn. consisting of cattle, RV. x, 62, 2
defiled with cow-dung, R. ii, v
गो—मय n. often pl., rarely m. (g. अर्धर्चादि) cow-dung, ŚBr. xii; ĀśvGṛ.; Kauś.; Gobh.; Mn. &c.
ung, VarBṛS. lv, 30
2. गो—मय (for the sake of euphony shortened for ˚यय), Nom. P. ˚यति, to smear with (cow-dung), Dhātup. xxxv, 24.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (366,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गोमय a. 1 Consisting of cattle. --2 Defiled with cow-dung. --यः, --यं Cow-dung. --यं Cowdung cake; उपलशकलमेतद्भेदकं गोमयानां Mu. 3. 15. --Comp. --उत्था {1} a kind of beetle found in cow-dung {2} a gad fly. --छत्रं, --प्रियं a mushroom, a fungus.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0469-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोमय पुंन० गोः पुरीषं गो + मयट् अर्द्धर्चादि । (गोवर) १ गोः पुरीषे तद्गुणादिगोशब्दे २६८१ पृ० दृश्यम् । “अत्यन्त जीर्णदेहाया बन्ध्यायाश्च विशेषतः । रोगार्त्तायाः प्रसूताया न गोर्गोमयमाहरेत्” शब्दार्थचि० स्मृतिः । गोमयस्य श्रेष्ठताकारणम् । “शतं वर्षं सहस्राणां तपस्तप्तं सुदुष्करम् । गोभिः पूर्व विसृष्टाभिर्गच्छेम श्रेष्ठतामिति । अस्मत्पुरीषस्नानेन जनः पूयेत सर्वदा । शकृता च पवित्रार्थं कुर्वीरन् देव मानुषाः । ताभ्यो वरं ददौ व्रह्मा तपसोऽन्ते स्वयं प्रभुः । एवं भवत्विति विभुर्लोकांस्तारयतेति च” । तत्र लक्ष्म्या वासो यथा गोलक्ष्मीसंवादे “अवश्यं माननां कार्य्या तवास्माभिर्यशस्विनि! । शकृन्मूत्रे निव- स त्वं पुण्यमेतद्धि नः शुभे! । श्रीरुवाच । दिष्ठ्या प्रसादो युष्माभिः कृतो मेऽनुग्रहात्मकः । एवं भवतु भद्रं वः पूजितास्मि सुखप्रदाः!” इति भा० शा० दान- धर्मे उक्तम् । “गोमयं यमुना साक्षात् गोमूत्रं च सरस्वती” काशीख० । “गोमयाच्च वृश्चिको जायते” शास्त्रकारप्रवादः “मुग्धाङ्गना गोमयगोमुखानि” माघः । “शुचिं देशं विविक्तं च गोमयेनोपलेपयेत्” मनुः । २ तदात्मके त्रि० स्त्रियां ङीप ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2714,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोमयं, क्ली, पुं, (गोः पुरीषम् । “गोश्च पुरीषे ।” ४ । ३ । १४५ । इति मयट् ।) गवां गूथम् । गोवर इति भाषा ॥ तत्पर्य्यायः । गोविट् २ इत्यमरः । २ । ९ । ५० ॥ जगलम् ३ गोहन्नम् ४ गोशकृत् ५ । इति रत्नमाला ॥ गोपुरीषम् ६ गोविष्ठा ७ गोमलम् ८ । इति राजनिर्घण्टः ॥ तस्य माहात्म्यं यथा, -- “शतं वर्षसहस्राणां तपस्तप्तं सुदुष्करम् । गोभिः पूर्व्वविसृष्टाभिर्गच्छेम श्रेष्ठतामिति ॥ अस्मत्पुरीषस्नानेन जनः पूयेत सर्व्वदा । शकृता च पवित्रार्थं कुर्व्वीरन् देवमानुषाः ॥ ताभ्यो वरं ददौ ब्रह्मा तपसोऽन्ते स्वयं प्रभुः । एवं भवत्विति विभुर्लोकांस्तारयतेति च ॥” * ॥ [] तत्र लक्ष्म्या वासो यथा, लक्ष्मीं प्रति गवां वाक्यम् । “अवश्यं मानना कार्य्या तवास्माभिर्यशस्विनि ! । शकृन्मूत्रे निवस त्वं पुण्यमेतद्धि नः शुभे ! ॥” श्रीरुवाच । “दिष्ट्या प्रसादो युष्माभिः कृतो मेऽनुग्रहात्मकः । एवं भवतु भद्रं वः पूजितास्मि सुखप्रदाः ॥” इति महाभारते दानधर्म्मः ॥ (कृच्छ्रसान्तपने अस्य भक्षणविधिर्यथा, मनुः । ११ । २१२ । “गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम् । एकरात्रोपवासश्च कृच्छ्रं सान्तपनं स्मृतम् ॥” “अत्यन्तजीर्णदेहाया बन्ध्यायाश्च विशेषतः । रोगार्त्तायाः प्रसूताया न गोर्गोमयमाहरेत् ॥” इति चिन्तामणिधृतस्मृतिवचनम् ॥ गां सर्व्वतीर्थमयीं परिकल्प्य एतस्या गोमयं यमुनानदीतया परिकल्पयन्ति वृद्धाः । यदु- क्तम्, -- “गोमयं यमुना साक्षात् गोमूत्रं नर्म्मदा शुभा । गङ्गा क्षीरन्तुयासां वै किं पवित्रमतःपरम् ॥” * ॥) गवात्मके क्ली ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-361-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "गोमय" आता है (6)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोमयायगोमय (पुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गोमय (नपुं.) — चतुर्थी विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोमयाय 📚 ➤ मयट् गोबर
संस्कृत: गोमयम् · पर्याय: गोविष्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गोमय 📚mfn. consisting of cattle, RV. x, 62, 2🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
गोमय
गोबर (२.९.५१) — गोविष्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें