🕉️ 22 November 2026, Sunday · 12:48:14 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

गोशाला

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

गोशाला

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

गोशाला

अर्थ: गौओं को रखने का स्थान

व्युत्पत्ति: गो-शाला

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. गोशाला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. गोशाला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  3. गोशाला (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  4. गोशाला (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — गोशाला (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमागोशालागोशालेगोशालाः
द्वितीयागोशालाम्गोशालेगोशालाः
तृतीयागोशालयागोशालाभ्याम्गोशालाभिः
चतुर्थीगोशालायैगोशालाभ्याम्गोशालाभ्यः
पञ्चमीगोशालायाःगोशालाभ्याम्गोशालाभ्यः
षष्ठीगोशालायाःगोशालयोःगोशालानाम्
सप्तमीगोशालायाम्गोशालयोःगोशालासु
सम्बोधनहे गोशालेहे गोशालेहे गोशालाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — गोशाला
गोशाला
gośālā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
📗 अमरकोश — पर्याय
गोविन्द (3.3.99)
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
गोशाला संज्ञा स्त्री॰ [सं॰] गौओं के रहने का स्थान । गोष्ठ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
गो—शाला f. a cow-stall, Kauś.
गो—शाला f. N. of a Kṛṣṇa temple, Inscr.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (367,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
गोशाल(ला) स्त्री न० । गवां शाला “विभाषा सेनेत्यादिना” वा क्लीवता । गवां शालायाम् । तत्रजातः एङादित्वे प्राचां मते वृद्धसंज्ञत्वाच् छ, अन्यमते अण्, तस्य स्थाना- न्तगोशालेत्यादि पा० लुक् । गोशाल तत्र जाते त्रि० । स्त्रीत्वपक्षे तु न लुक् । गोशालीय गौशाल वा तत्र- जाते त्रि० इति भेदः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2724,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "गोशाला" आता है (18)
गोष्ठ गौओं के रहने का स्थान । गोशालासंदानिनी गौओं के रहने का स्थान । गोशालागोस्थान गोशाला । गोठसंधानिनी गौओं के रहने का स्थान । गोशालागोतीर्थ गोशालाव्रजांगन गोशाला । गोष्टव्रजाजिर गोष्ठ । गोशालागोठ गोशाला । गोस्थानखिरक पु संज्ञा पुं॰ गाय भैंस आदि रखने का बाडा । गोशालागोमठ गोशालागोगृह गोशालाबरदौर † संज्ञा पुं॰ गौओं और बैलों के बाँधने का स्थान । मवेशीखाना । गोशालागायगोठ गायों के रहनेवाला बाड़ा । गोशालागावखाना गोशाला । खरक । धारीघोष आभीरपल्ली । अहीरों की बस्तीभास दीप्ति । प्रकाश । प्रभा । चमकगोग्रंथि सूखा हुआ गाय का गोबरपिंजरापोल [हिं॰ पिंजरा + पोल(=फाटक) वह स्थान जहाँ पालने के लिये गाय, बैल आदि चौप…

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
गोशालागोशाला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: गोशाला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन | गोशाला (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

गोशाला 📚 ➤ गौओं को रखने का स्थान

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
गोशाला 📚गौओं के रहने का स्थान । गोष्ठ🟠🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
गोशाला
व्रज (३.३.३७) — मार्ग, समूह

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • गोशाला = गो + शाला तत्पुरुष (सम्भावित)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें