🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:21:50 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घनाघना

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घनाघनाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घनाघनाः

अर्थ: हन् - अच्, हन्तेर्घत्वम् दित्वमभ्यासस्य आक् च

संस्कृत: इन्द्रः, मत्तगजः, वर्षुकाब्दः · पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घनाघन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. घनाघन (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  3. घनाघना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  4. घनाघना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. घनाघना (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  6. घनाघना (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — घनाघन (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघनाघनःघनाघनौघनाघनाः
द्वितीयाघनाघनम्घनाघनौघनाघनान्
तृतीयाघनाघनेनघनाघनाभ्याम्घनाघनैः
चतुर्थीघनाघनायघनाघनाभ्याम्घनाघनेभ्यः
पञ्चमीघनाघनात् / घनाघनाद्घनाघनाभ्याम्घनाघनेभ्यः
षष्ठीघनाघनस्यघनाघनयोःघनाघनानाम्
सप्तमीघनाघनेघनाघनयोःघनाघनेषु
सम्बोधनहे घनाघनहे घनाघनौहे घनाघनाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घनाघन
घनाघन
ghanāghana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घनाघन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. इंद्र ।
२. मस्त हाथी ।
३. बरसनेवाला बादल । उ॰—गगन अगन घनाघन तैं सघन तम सेनापति नैंकहू न नैन मटकत हैं ।—कवित्त॰, पृ॰ ६३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घनाघन mfn. (Pāṇ. vi, 1, 12, Vārtt. 7) fond of slaughter, easily striking down, fond of strife, RV. x, 103, 1 (Indra), MBh. viii, 697 (said of an elephant)
compact, thick (a cloud), Mālatīm. ix, 39
घनाघन m. an elephant in rut, L.
N. of Indra, L.
a thick or rainy cloud, MBh. xii, 12405; Hariv. 4759; BhP.; Kathās.; Rājat.
mutual collision or contact, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (376,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घनाघन a. 1 Fond of slaughter, striking down. --2 Cruel, hurting, mischievous. --3 Even, uniform, compact. --नः 1 Indra. --2 A vicious elephant, or one in rut or [] intoxication. --3 A thick or raining cloud. --4 Mutual collision or contact.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0477-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घनाघन पु० हन--अच नि० । १ इन्द्रे २ वर्षुकमेघे मत्ते घातुके ३ गजे, अमरः ४ अन्योन्यघट्टने पु० । ५ निरन्तर- घातुके त्रि० हेमच० । “ततोऽर्ज्जुनं भिन्नकटेन दन्तिना घनाघनेनानिलतुल्यवर्च्चसा” भा० क० १८ अ० । वर्षुकमेघश्च भा० शा० ३३० अ० दर्शितो यथा “समु- ह्यमाना बहुधा येन नीताः पृथक्घनाः । वर्षमोक्ष कृतारम्भास्ते भवन्ति घनाघनाः” “असज्जद्वायुनाक्षिप्ते यथा खस्थो घनाघनः” हरि० ८७ । ७ काकमाच्यां स्त्री
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2789,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घनाघनः, पुं, (हन्तीति । हन वधे + पचाद्यच् । ततः “हन्तेर्घत्वञ्च ।” ३ । १ । १३४ । इत्यस्य वार्त्तिं इति द्वित्वं आक् चाभ्यासस्य ।) इन्द्रः । घातुकमत्तहस्ती । वर्षुकमेघः । इत्यमरः । ३ । ३ । १०९ ॥ (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ४ । ३६५ । “आम्भोजानि घनाघनव्यवहितोऽप्युल्लाघयत्यंशुमान् दूरस्थोपि पयोधरोऽतिशिशिरस्पर्शं करोत्यात- पम् ॥”) अन्योन्यघट्टनं इति धरणी ॥
घनाघनः, त्रि, निरन्तरः । (हन्तीति । हन् + अच् । “हन्तेर्घत्वञ्च ।” इति दित्वं आक् चाभ्यासस्य ।) घातुकः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, ऋग्वेदे । १० । १०३ । १ । “आशुः शिशानो वृषभो न भीमो घनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-392-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घनाघनाःघनाघन (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: घनाघन (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन | घनाघना (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घनाघनाः 📚 ➤ हन् - अच्, हन्तेर्घत्वम् दित्वमभ्यासस्य आक् च
संस्कृत: इन्द्रः, मत्तगजः, वर्षुकाब्दः · पर्याय: इन्द्र, मरुत्वत्, मघवन्, बिडौजस्, पाकशासन

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घनाघन 📚इंद्र🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • घनाघन = घन + अघन कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें