🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:18:27 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घनाघन
ghanāghana
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घनाघन संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. इंद्र ।
२. मस्त हाथी ।
३. बरसनेवाला बादल । उ॰—गगन अगन घनाघन तैं सघन तम सेनापति नैंकहू न नैन मटकत हैं ।—कवित्त॰, पृ॰ ६३ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घनाघन mfn. (Pāṇ. vi, 1, 12, Vārtt. 7) fond of slaughter, easily striking down, fond of strife, RV. x, 103, 1 (Indra), MBh. viii, 697 (said of an elephant)
compact, thick (a cloud), Mālatīm. ix, 39
घनाघन m. an elephant in rut, L.
N. of Indra, L.
a thick or rainy cloud, MBh. xii, 12405; Hariv. 4759; BhP.; Kathās.; Rājat.
mutual collision or contact, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (376,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घनाघन a. 1 Fond of slaughter, striking down. --2 Cruel, hurting, mischievous. --3 Even, uniform, compact. --नः 1 Indra. --2 A vicious elephant, or one in rut or [] intoxication. --3 A thick or raining cloud. --4 Mutual collision or contact.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0477-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घनाघन पु० हन--अच नि० । १ इन्द्रे २ वर्षुकमेघे मत्ते घातुके ३ गजे, अमरः ४ अन्योन्यघट्टने पु० । ५ निरन्तर- घातुके त्रि० हेमच० । “ततोऽर्ज्जुनं भिन्नकटेन दन्तिना घनाघनेनानिलतुल्यवर्च्चसा” भा० क० १८ अ० । वर्षुकमेघश्च भा० शा० ३३० अ० दर्शितो यथा “समु- ह्यमाना बहुधा येन नीताः पृथक्घनाः । वर्षमोक्ष कृतारम्भास्ते भवन्ति घनाघनाः” “असज्जद्वायुनाक्षिप्ते यथा खस्थो घनाघनः” हरि० ८७ । ७ काकमाच्यां स्त्री
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2789,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घनाघनः, पुं, (हन्तीति । हन वधे + पचाद्यच् । ततः “हन्तेर्घत्वञ्च ।” ३ । १ । १३४ । इत्यस्य वार्त्तिं इति द्वित्वं आक् चाभ्यासस्य ।) इन्द्रः । घातुकमत्तहस्ती । वर्षुकमेघः । इत्यमरः । ३ । ३ । १०९ ॥ (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । ४ । ३६५ । “आम्भोजानि घनाघनव्यवहितोऽप्युल्लाघयत्यंशुमान् दूरस्थोपि पयोधरोऽतिशिशिरस्पर्शं करोत्यात- पम् ॥”) अन्योन्यघट्टनं इति धरणी ॥
घनाघनः, त्रि, निरन्तरः । (हन्तीति । हन् + अच् । “हन्तेर्घत्वञ्च ।” इति दित्वं आक् चाभ्यासस्य ।) घातुकः । इति हेमचन्द्रः ॥ (यथा, ऋग्वेदे । १० । १०३ । १ । “आशुः शिशानो वृषभो न भीमो घनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-392-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें