🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:13:53 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घर्घरः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घर्घरः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घर्घरः

अर्थ: अस्पष्ट, घर्घराट करने वाला, गरगर शब्द करने वाला

व्युत्पत्ति: घृ+यङ्+लुक्+अच् (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घर्घर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — घर्घर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघर्घरःघर्घरौघर्घराः
द्वितीयाघर्घरम्घर्घरौघर्घरान्
तृतीयाघर्घरेणघर्घराभ्याम्घर्घरैः
चतुर्थीघर्घरायघर्घराभ्याम्घर्घरेभ्यः
पञ्चमीघर्घरात् / घर्घराद्घर्घराभ्याम्घर्घरेभ्यः
षष्ठीघर्घरस्यघर्घरयोःघर्घराणाम्
सप्तमीघर्घरेघर्घरयोःघर्घरेषु
सम्बोधनहे घर्घरहे घर्घरौहे घर्घराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घर्घर
घर्घर
gharghara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घर्घर संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्राचीन काल का एक बाजा जिससे ताल दिया जाता था ।
२. गाड़ी आदि के चलने का गंभीर शब्द । घड़घड़ाहट । उ॰—रथ का घर्घर घंटों की घनघन ।—अणिमा, पृ॰ ३६ ।
२. घरघर शब्द ।
३. हास । अट्ठहास । हँसी ।
४. भूसी की आग । तुषाग्नि ।
५. उलूक । ६ परदा ।
७. द्वार ।
८. पर्वत का दर्रा ।
९. लकड़ी आदि के चटकने की आवाज ।
१०. मथानी के चलाने का शब्द ।
११. मथानी ।
१२. घाघरा नदी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घर्घर mfn. (onomat.) uttered with an indistinct gurgling or purring sound, Kathās. xxv, 66
sounding like gurgling, Rājat. ii, 99
(in music applied to a particular note)
घर्घर m. an indistinct murmur, crackling (of fire), rattling (of a carriage), creaking, L.
laughter, mirth, L.
a duck (‘an owl’, BR.), L.
a fire of chaff, L.
a curtain, L.
a door, L.
the post round which the rope of a churning stick is wound, Gal.
a particular form of a temple, Hcat. ii, 1, 390
the river Gogra, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (376,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घर्घर a. 1 Indistinct, purring, gurgling (as a sound); घर्घररवा पारश्मशानं सरित् Māl. 5. 19, U. 4. 29. --2 Murmuring, muttering (as clouds). --रः 1 An indistinct or low murmur, a low, murmuring or gurgling sound. --2 Noise in general. --3 A door, gate. --4 Creaking, crackling, rattling &c. --5 The pass of a mountain. --6 A sliding door, curtain. --7 Mirth, laughter. --8 An owl. --9 A fire of chaff.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0477-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घर्घर पु० घर्घेत्यनुकरणशब्दं राति रा--क । १ घरट्टजादि- ध्वनिभेदे । २ घद्युक्ते त्रि० “कलहान्न घनान् यदुत्थिता- दधुनाप्युज्झति घर्घरस्वरः” नेष० । ३ पर्व्वतद्वारे ४ द्वारे ५ उलूके ६ नदभेदे च पु० मेदि० । ६ ध्वनिमात्ने ७ हास्ये हेमच० । घर्घरनदश्च अङ्गदेशान्तर्गतः विन्ध्याद्रेर्निर्गतः गङ्गायां सङ्गतः चम्पानगरीतोऽनतिदूरपूर्वस्थः । (घाघर) लोकप्रसिद्धः ८ क्षुद्रघण्ट्यां स्त्री । “घर्घरा क्षुद्रघण्टी स्यात्” मल्लि० घृतवाक्यम् । “चलावचूडाः कलघर्घरा- [] रवैः” माघः । घर्घरेति शब्दानुकरणम् तथा ध्वनि- भेदः । तादृशध्वनिभेदएव घर्घरेति मल्लि० । ९ वीणा- भेदे मेदि० । वर्घर + अस्त्यर्थे अच् । घर्घर नदसङ्ग- तायां १० गङ्गायां स्त्री वा गौरा० ङीष् । घर्घरस्व- नाप्यत्र । “घृणावती घृणिनिधिर्घर्घरी घूकनादिनी । घूसृणापिञ्जरतनुर्घर्घरा घर्घरस्वना” काशीख० २९ अ० गङ्गानामोक्तौ । स्वार्थे क नदभेदे पु० । “शोणे घर्घरके जलं तु रुचिदं सन्तापशोषापहम् । पथ्यं वह्निकरम् तथा तु बलदं क्षीणाङ्गवृद्धिप्रदम” राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2789-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घर्घरः, पुं, (घर्घेति अव्यक्तं ध्वनिविशेषं रातीति । रा + “आतोऽनुपसर्गे कः ।” ३ । २ । ३ । इति कः ।) पर्व्वतद्वारम् । द्वारम् । उलूकः । नद- विशेषः । स्वरभेदे त्रि । इति मेदिनी । रे । १५१ ॥ ध्वनिः । (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । २ । १०३ । “चण्डैर्डमरुनिर्घोषैर्घर्घरं श्रुतवान् ध्वनिम् ॥”) हास्यम् । इति हेमचन्द्रः । २ । २१० ॥ तुषा- नलः । इति भूरिप्रयोगः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-392-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घर्घरःघर्घर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घर्घरः 📚 ➤ अस्पष्ट, घर्घराट करने वाला, गरगर शब्द करने वाला

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घर्घर 📚प्राचीन काल का एक बाजा जिससे ताल दिया जाता था🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • घर्घरः: घृ+यङ्+लुक्+अच् (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬