🕉️ 19 November 2026, Thursday · 08:11:46 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

घर्घर
gharghara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घर्घर संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. प्राचीन काल का एक बाजा जिससे ताल दिया जाता था ।
२. गाड़ी आदि के चलने का गंभीर शब्द । घड़घड़ाहट । उ॰—रथ का घर्घर घंटों की घनघन ।—अणिमा, पृ॰ ३६ ।
२. घरघर शब्द ।
३. हास । अट्ठहास । हँसी ।
४. भूसी की आग । तुषाग्नि ।
५. उलूक । ६ परदा ।
७. द्वार ।
८. पर्वत का दर्रा ।
९. लकड़ी आदि के चटकने की आवाज ।
१०. मथानी के चलाने का शब्द ।
११. मथानी ।
१२. घाघरा नदी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घर्घर mfn. (onomat.) uttered with an indistinct gurgling or purring sound, Kathās. xxv, 66
sounding like gurgling, Rājat. ii, 99
(in music applied to a particular note)
घर्घर m. an indistinct murmur, crackling (of fire), rattling (of a carriage), creaking, L.
laughter, mirth, L.
a duck (‘an owl’, BR.), L.
a fire of chaff, L.
a curtain, L.
a door, L.
the post round which the rope of a churning stick is wound, Gal.
a particular form of a temple, Hcat. ii, 1, 390
the river Gogra, L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (376,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घर्घर a. 1 Indistinct, purring, gurgling (as a sound); घर्घररवा पारश्मशानं सरित् Māl. 5. 19, U. 4. 29. --2 Murmuring, muttering (as clouds). --रः 1 An indistinct or low murmur, a low, murmuring or gurgling sound. --2 Noise in general. --3 A door, gate. --4 Creaking, crackling, rattling &c. --5 The pass of a mountain. --6 A sliding door, curtain. --7 Mirth, laughter. --8 An owl. --9 A fire of chaff.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0477-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घर्घर पु० घर्घेत्यनुकरणशब्दं राति रा--क । १ घरट्टजादि- ध्वनिभेदे । २ घद्युक्ते त्रि० “कलहान्न घनान् यदुत्थिता- दधुनाप्युज्झति घर्घरस्वरः” नेष० । ३ पर्व्वतद्वारे ४ द्वारे ५ उलूके ६ नदभेदे च पु० मेदि० । ६ ध्वनिमात्ने ७ हास्ये हेमच० । घर्घरनदश्च अङ्गदेशान्तर्गतः विन्ध्याद्रेर्निर्गतः गङ्गायां सङ्गतः चम्पानगरीतोऽनतिदूरपूर्वस्थः । (घाघर) लोकप्रसिद्धः ८ क्षुद्रघण्ट्यां स्त्री । “घर्घरा क्षुद्रघण्टी स्यात्” मल्लि० घृतवाक्यम् । “चलावचूडाः कलघर्घरा- [] रवैः” माघः । घर्घरेति शब्दानुकरणम् तथा ध्वनि- भेदः । तादृशध्वनिभेदएव घर्घरेति मल्लि० । ९ वीणा- भेदे मेदि० । वर्घर + अस्त्यर्थे अच् । घर्घर नदसङ्ग- तायां १० गङ्गायां स्त्री वा गौरा० ङीष् । घर्घरस्व- नाप्यत्र । “घृणावती घृणिनिधिर्घर्घरी घूकनादिनी । घूसृणापिञ्जरतनुर्घर्घरा घर्घरस्वना” काशीख० २९ अ० गङ्गानामोक्तौ । स्वार्थे क नदभेदे पु० । “शोणे घर्घरके जलं तु रुचिदं सन्तापशोषापहम् । पथ्यं वह्निकरम् तथा तु बलदं क्षीणाङ्गवृद्धिप्रदम” राजनि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2789-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घर्घरः, पुं, (घर्घेति अव्यक्तं ध्वनिविशेषं रातीति । रा + “आतोऽनुपसर्गे कः ।” ३ । २ । ३ । इति कः ।) पर्व्वतद्वारम् । द्वारम् । उलूकः । नद- विशेषः । स्वरभेदे त्रि । इति मेदिनी । रे । १५१ ॥ ध्वनिः । (यथा, राजतरङ्गिण्याम् । २ । १०३ । “चण्डैर्डमरुनिर्घोषैर्घर्घरं श्रुतवान् ध्वनिम् ॥”) हास्यम् । इति हेमचन्द्रः । २ । २१० ॥ तुषा- नलः । इति भूरिप्रयोगः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-392-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें