🕉️ 19 November 2026, Thursday · 01:30:22 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घोर

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घोर

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घोर

अर्थ: भयंकर, डरावना, भीषण, भयानक

संस्कृत: पर्याय: भैरव, दारुण, भीषण, भीष्म, भीम

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घोर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. घोर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — घोर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघोरःघोरौघोराः
द्वितीयाघोरम्घोरौघोरान्
तृतीयाघोरेणघोराभ्याम्घोरैः
चतुर्थीघोरायघोराभ्याम्घोरेभ्यः
पञ्चमीघोरात् / घोराद्घोराभ्याम्घोरेभ्यः
षष्ठीघोरस्यघोरयोःघोराणाम्
सप्तमीघोरेघोरयोःघोरेषु
सम्बोधनहे घोरहे घोरौहे घोराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घोर
घोर
ghora
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घोर १ वि॰ [सं॰] भयंकर । भयानक । डरावना । विकराल ।
२. सघन । घना । दुर्गम । जैसे—घोर वन ।
३. कठिन । कडा । जैसे—घोर गर्जन, घोर शब्द ।
४. गहरा । गाढा । जैसे—घोर निद्रा ।
५. बुरा । अति बुरा । जैसे,—घोर कर्म, घोर पाप ।
६. बहुत अधिक । बहुत ज्यादा । बहुत भारी । उ॰—ऊँचे घोर मंदर के अंदर रहनवारी ऊँचे घोर मंदर के अंदर रहती हैं ।—भूषण (शब्द॰) ।
घोर २ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. शिव का एक नाम ।
२. विष (को॰ ) ।
३. भय । डर (को॰) ।
४. पूज्य भाव (को॰) ।
५. जाफरान (को॰) ।
६. स्कंद के पारिषदगण की उपाधि । उ॰—स्कंद के परिषदगण घोर कहे कए हैं । प्रा॰ भा॰ प्र॰ पृ॰ १०८ ।
घोर ३ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰ धुर] शब्द । गर्जन । ध्वनि । आवाज । उ॰—(क) कहि काकी मन रहत श्रवण सुनि सरस मधुर मुरली की घोर ।—सूर (शब्द॰) । (ख) घिर कर तेरे चारों ओर, करते हैं घन क्या ही घोर ।—साकेत, पृ॰ २५५ ।
घोर ४पु † संज्ञा पुं॰ [हिं॰ घोडा] दे॰ घोडा ।उ॰—(क) चोर मोर घोर पानी पीयें बडे भोर ।—(कहा॰) । (ख) हस्ति घोर और कापर सबहिं दीन्ह नव साज ।—जायसी ग्रं॰ पृ॰ १४६ ।
घोर ५पु संज्ञा पुं॰ [फा॰ गोर] कब्र । समाधि । उ॰—परयौं हुसेन सुपाच सुनि चिंतिय चित्त इमांन । सजौं घोर हुस्सेन सथ करौं प्रवंस अपांन ।—पृ॰ रा॰ ९ ।२०८ ।
घोर ६ † संज्ञा पुं॰ [हिं॰ ] दे॰ घोल ।
घोर७ क्रि॰ वि॰ अत्यंत । बहुत । जैसे—घोर निर्दय ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घोर mf(आ)n. (cf. √ घुर्) venerable, awful, sublime (gods, the Aṅgiras, the Ṛṣis), RV.; AV. ii, 34, 4
terrific, frightful, terrible, dreadful, violent, vehement (as pains, diseases, &c.), VS.; AV.; TS. ii; ŚBr. xii &c. (in comp., g. काष्ठादि)
घोर (अस्), m. ‘the terrible’, Śiva, L. (cf. -घोरतर)
N. of a son of Aṅgiras, ŚāṅkhBr. xxx, 6; ĀśvŚr. xii, 13, 1; ChUp.; MBh. xiii, 4148
(also) a jackal, L.
घोर (अम्), n. venerableness, VS. ii, 32
awfulness, horror, AV.; ŚBr. ix; Kauś.; BhP. iv, 8, 36; Gobh. ii, 3, Sch.
‘horrible action’, magic formulas or charms, RV. x, 34, 14; ĀśvŚr.; ŚāṅkhŚr.; R. i, 58, 8
a kind of mythical weapon, MBh. v, 3491
poison, L.
saffron, L. (cf. धीर and गौर).
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (379,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घोर a. [घर्-अच् Uṇ. 5. 64] 1 Terrific, frightful, horrible, awful; शिवाघोरस्वनां पश्चाद्बुबुधे विकृतेति तां [] R. 12. 39; or तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव Mb.; घोरं लोके विततमयशः U. 7. 6; Ms. 1. 50; 12. 54. --2 Violent, vehement. --3 Ved. Venerable, awful, sublime. --रः N. of Śiva. --रा Night. --रं 1 Horror, awfulness. --2 Poison. --3 Venerableness. --4 Magic formulæ and charms. --5 Saffron. --Comp. --आकृति, --दर्शन a. frightful in appearance, terrific, hideous. --(नः) an owl. --घुष्यं bell metal. --घोरतरः Śiva. --पुष्पं brass. --रासनः, --रासिन्, --वाशनः, --वाशिन् m. a jackal. --रूपः an epithet of Śiva.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0479-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घोर न० घुर--अच् । १ विषे राजनि० २ भयानके त्रि० हेम० । घोणाशब्दे उदा० । “शिवाथोरस्वनां पश्चात्” रघुः । “घोरेऽस्मिन् भूतसंसारे” मनुः । “घोररावां महारौद्रीम्” कालीध्यानम् । ३ शिवे पु० “घोराय घोररूपाय घोर- घोरतराय च” भा० शा० २८६ अ० शिवस्तोत्रे । “नमोवः पितरोघोराः” यजु० २ ३२ ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2802,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घोरं, क्ली, (हन्यते वध्यतेऽनेनेति । हन् + “हन्ते रच् घुर् च ।” उणां । ५ । ६४ । इति अच् धातोर्घुरादेशश्च ।) विषम् । इति राजनिर्घण्टः ॥
घोरः, पुं, (घोरयति भयानकरसनिमित्तीभव- तीति । घुर + अच् । यद्वा, हन्ति विनाशयति रुद्ररूपेण इति । हन वधे + “हन्तेरच् धुर् च ।” उणां । ५ । ६४ । इति अच् धातोर्घुरा- देशञ्च ।) शिवः । भयानके त्रि । इति हेम- चन्द्रः ॥ (यथा, मनुः । १२ । ५४ । “बहून् वर्षगणान् घोरान्नरकान् प्राप्य तत्क्षयात् । संसारान् प्रतिपद्यन्ते महापातकिनस्त्विमान् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-407-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "घोर" आता है (15)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घोरघोर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 (व्युत्पत्ति: घुर् + घञ्)
अन्य सम्भावना: घोर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घोर 📚 ➤ भयंकर, डरावना, भीषण, भयानक
संस्कृत: पर्याय: भैरव, दारुण, भीषण, भीष्म, भीम

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घोर 📚भयंकर । भयानक । डरावना । विकराल🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
घोर
भयानक के और नाम (१.७.२१) — दारुण, भीषण, भीष्म, भीम, भयानक, भयंकर, प्रतिभय

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • घोर: घुर् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें