🕉️ 19 November 2026, Thursday · 07:24:13 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

घोरा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

घोराः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

घोराः

अर्थ: भयंकर, डरावना, भीषण, भयानक

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. घोरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. घोरा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  3. घोर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. घोरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. घोरा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  6. घोर (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — घोरा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाघोराघोरेघोराः
द्वितीयाघोराम्घोरेघोराः
तृतीयाघोरयाघोराभ्याम्घोराभिः
चतुर्थीघोरायैघोराभ्याम्घोराभ्यः
पञ्चमीघोरायाःघोराभ्याम्घोराभ्यः
षष्ठीघोरायाःघोरयोःघोराणाम्
सप्तमीघोरायाम्घोरयोःघोरासु
सम्बोधनहे घोरेहे घोरेहे घोराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — घोरा
घोरा
ghorā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
घोरा १ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. श्रवण चित्रा, घनिष्ठा और शतभिषा नक्षत्रों में बुध की गति ।
२. रात्रि रात (को॰) ।
घोरा †पु २ संज्ञा पुं॰ [हिं॰ घोडा]
१. घोडा । उ॰—जहिं लख्ख घोरा मअंगा हजारी ।—कीर्ति॰, पृ॰ ३८ ।
२. खूँटा ।
३. टोडा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
घोरा (आ), f. the night, L.
N. of a cucurbitaceous plant, L.
(scil. गति) N. of one of the 7 stations of the planet Mercury, VarBṛS. vii, 8 and 11
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (379,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घोरा स्त्री घुर--अच् । १ देवताडीलतायां, राजनि० भयान- काया स्त्रियां त्रिका० । “२ करालवदनां घोराम्” कालीध्यानम् । ३ रात्रौ, ४ सांख्वोक्तायां राजस्यां मनो- वृत्तौ शब्दार्थचि० ज्योतिषोक्ते “रवावुग्रभे संक्रमे भास्क- रस्य भवेद्घोरनाम्नीत्युक्ते” २ । १० । ११ । २० । २५ । संख्य- कनक्षत्रे ५ रविसंक्रान्तिभेदे च । संक्रमशब्दे विवृतिः
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2803,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
घोरा, स्त्री, (घोरति भयानकरसनिमित्तीभव- तीति । धुर + अच् + टाप् च ।) रात्रिः । इति त्रिकाण्डशेषः ॥ देवदाली लता । इति राज- निर्घण्टः ॥ (गङ्गा । यथा, काशीखण्डे । २९ । ५५ । “घण्टारवप्रिया घोराऽघौघविध्वंसकारिणी ॥” रविसंक्रान्तिविशेषः । इति ज्योतिषम् ॥ यथा, तिथितत्त्वे रविसंक्रान्तिप्रकरणे । “मन्दा मन्दाकिनी ध्वांक्षी घोरा चैव महोदरी । राक्षसीमिश्रिता प्रोक्ता संक्रान्तिः सप्तधा नृप ! ॥ मन्दा ध्रुवेषु विज्ञेया मृदौ मन्दाकिनी तथा । क्षिप्रे ध्वांक्षी विजानीयादुग्रे घोरा प्रकीर्त्तिता ॥”) भयानका ॥ (यथा, कालीध्याने । “करालवदनां घोरां मुक्तकेशीं चतुर्भुजाम् ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-407-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
घोराःघोरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚
अन्य सम्भावना: घोरा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन | घोर (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

घोराः 📚 ➤ भयंकर, डरावना, भीषण, भयानक

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
घोरा 📚श्रवण चित्रा, घनिष्ठा और शतभिषा नक्षत्रों में बुध की गति🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें