🕉️ 23 November 2026, Monday · 02:23:05 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चकासित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चकासित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चकासित

अर्थ: चमकना, प्रकाशित होना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: दीप्तौ

अंग्रेज़ी: illuminated, splendid, W.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चकासित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चकास् + क्त
  2. चकासित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चकास् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — चकासित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचकासितःचकासितौचकासिताः
द्वितीयाचकासितम्चकासितौचकासितान्
तृतीयाचकासितेनचकासिताभ्याम्चकासितैः
चतुर्थीचकासितायचकासिताभ्याम्चकासितेभ्यः
पञ्चमीचकासितात् / चकासिताद्चकासिताभ्याम्चकासितेभ्यः
षष्ठीचकासितस्यचकासितयोःचकासितानाम्
सप्तमीचकासितेचकासितयोःचकासितेषु
सम्बोधनहे चकासितहे चकासितौहे चकासिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — चकास् (अदादिगण) · अर्थ: चमकना, प्रकाशित होना (दीप्तौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचकास्तिचकास्तःचकासति
मध्यमचकास्सिचकास्थःचकास्थ
उत्तमचकास्मिचकास्वःचकास्मः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चकास्ति · लिट्: चकासाञ्चकार · लुट्: चकासिता · लृट्: चकासिष्यति · लोट्: चकास्तात् · लङ्: अचकात् · विधिलिङ्: चकास्यात् · आशीर्लिङ्: चकास्यात् · लुङ्: अचकासीत् · लृङ्: अचकासिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चकासन · ण्वुल्: चकासकः · तृच्: चकासिता · ण्यत्: चकास्यः · तव्य: चकासितव्यः · अनीयर्: चकासनीयः · क्त: चकासितः · क्तवतु: चकासितवान् · शतृ: चकासत्/चकासद् · स्य-शतृ: चकासिष्यन् · क्त्वा: चकासित्वा · ल्यप्: प्रचकास्य · तुमुन्: चकासितुम् · णमुल्: चकासम् · घञ्: चकासः · क्तिन्: चकास्ति · क्वसु: चकासाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चकासित
चकासित
cakāsita
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चकासित mfn. illuminated, splendid, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (380,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चकासित a. Shining, splendid, bright.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0480-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चकासितचकासित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चकास् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: चकासित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चकास् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चकासित 📚 ➤ चमकना, प्रकाशित होना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: दीप्तौ

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चकासित 📚mfn. illuminated, splendid, W🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चकासित: चकास् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬