॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: शान्त करना
संस्कृत: सान्त्वने
अंग्रेज़ी: to console,to sooth,to pacify
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | अचपत् / अचपद् | अचपताम् | अचपन् |
| मध्यम | अचपः | अचपतम् | अचपत |
| उत्तम | अचपम् | अचपाव | अचपाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चपति · लिट्: चचाप · लुट्: चपिता · लृट्: चपिष्यति · लोट्: चपतात् · लङ्: अचपत् · विधिलिङ्: चपेत् · आशीर्लिङ्: चप्यात् · लुङ्: अचपीत् · लृङ्: अचपिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चपन · ण्वुल्: चापकः · तृच्: चपिता · यत्: चप्यः · तव्य: चपितव्यः · अनीयर्: चपनीयः · क्त: चपितः · क्तवतु: चपितवान् · शतृ: चपन् · स्य-शतृ: चपिष्यन् · क्त्वा: चपित्वा · ल्यप्: प्रचप्य · तुमुन्: चपितुम् · णमुल्: चापम् · घञ्: चापः · क्तिन्: चप्ति · क्वसु: चेपिवान्
अर्थ: फेंका हुआ,क्षिप्त,छोड़ा हुआ,त्यागा हुआ
संस्कृत: पश्चिमपर्वतः · पर्याय: चरमक्ष्माभृत्
व्युत्पत्ति: अस्+क्त (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | अस्तः | अस्तौ | अस्ताः |
| द्वितीया | अस्तम् | अस्तौ | अस्तान् |
| तृतीया | अस्तेन | अस्ताभ्याम् | अस्तैः |
| चतुर्थी | अस्ताय | अस्ताभ्याम् | अस्तेभ्यः |
| पञ्चमी | अस्तात् / अस्ताद् | अस्ताभ्याम् | अस्तेभ्यः |
| षष्ठी | अस्तस्य | अस्तयोः | अस्तानाम् |
| सप्तमी | अस्ते | अस्तयोः | अस्तेषु |
| सम्बोधन | हे अस्त | हे अस्तौ | हे अस्ताः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| चपत् | चप् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚 अन्य सम्भावना: चपत् (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चप् + शतृ | चपत् (नपुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चप् + शतृ |
| अस्त | अस्त (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: अस्त (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
चपत् 📚 ➤ शान्त करना
संस्कृत: सान्त्वने
अस्त 📚 ➤ फेंका हुआ,क्षिप्त,छोड़ा हुआ,त्यागा हुआ
संस्कृत: पश्चिमपर्वतः · पर्याय: चरमक्ष्माभृत्
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| चप् 📚 | cl. 1. ˚पति, to caress, soothe, console, Dhātup. xi, 5 : cl. 10. चपयति… | 🔵🟣 |
| अस्त 📚 | छिपा हुआ । तिरोहित | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| अस्त |
पश्चिमी पर्वत (जहाँ सूर्य डूबता है) (२.३.२) — चरमक्ष्माभृत् फेंका/प्रेरित (३.१.८६) — नुत्त, नुन्न, निष्ठ्यूत, आविद्ध, क्षिप्त, ईरित |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| चपदस्त | चपत् + अस्त | जश्त्व | झलां जशोऽन्ते (८.२.३९) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड