🕉️ 22 November 2026, Sunday · 10:06:19 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चर्चाः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चर्चाः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चर्चाः

अर्थ: चर्च् - अङ् - टाप्, चर्चा - कन् - टाप्, इत्वम्

संस्कृत: विचारणम्, चन्दनादिना देहविलेपनम् · पर्याय: सङ्ख्या, विचारणा

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चर्चा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  2. चर्चा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  3. चर्चा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  4. चर्च (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  5. चर्च (पुं.) — सम्बोधन, बहुवचन
  6. चर्चस् (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — चर्चा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचर्चाचर्चेचर्चाः
द्वितीयाचर्चाम्चर्चेचर्चाः
तृतीयाचर्चयाचर्चाभ्याम्चर्चाभिः
चतुर्थीचर्चायैचर्चाभ्याम्चर्चाभ्यः
पञ्चमीचर्चायाःचर्चाभ्याम्चर्चाभ्यः
षष्ठीचर्चायाःचर्चयोःचर्चानाम्
सप्तमीचर्चायाम्चर्चयोःचर्चासु
सम्बोधनहे चर्चेहे चर्चेहे चर्चाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चर्चा
चर्चा
carcā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
विचार करना (1.5.3) संख्या · विचारणा
चन्दन आदि का लेप (2.6.123) चार्चिक्य · स्थासक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चर्चा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. जिक्र । वर्णन । बयान । उ॰—(क) हरिजन हरि चरचा जो करैं । दसी सुत सौ हिरदै धरैं ।— सूर (शब्द॰) । (ख) निज लोक बिसरै लोक पति घर की न चरचा चालहीं ।—तुलसी (शब्द॰) । वार्तालाप । बातचीत ।
३. किंवदंती । अफवाह । उ॰—पुरवासियों के प्यारे राम के अभिषेक की उस चर्चा ने प्रत्येक पुरवासी को हर्षित किया ।—लक्ष्मण (शब्द॰) । क्रि॰ प्र॰—उठना ।—करना ।—चलना ।—छिड़ना ।—होना ।
४. लेपन । पोतना ।
५. गायत्रीरूपा महादेवी ।
६. दुर्गा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चा f. (Pāṇ. iii, 3, 105; g. उक्थादि) repetition of a word (in reciting the Veda, esp. while adding इति), VPrāt.; APrāt.; Hcat.
= ˚र्च (with gen. or ifc.), Naiṣ. v, 38; Siṃhās.; Hit.
talking about (in comp.), Rājat. v, 303
discussion, vii, 1476; viii, 3342; Bhojapr. 213/214
alternate recitation of a poem by two persons, W.
inquiry, W.
unguent laid on Kāvyād. ii, 104; Gīt. ix, 10
Durgā, L.
चर्चा f. of ˚र्च, q.v.
चर्चा ˚र्चाय, ˚र्चि, &c. See √ चर्च्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (390,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चा, चर्चिका 1 Repetition, recitation, study, repeated reading, perusal. --2 Discussion, inquiry, investigation. --3 Reflection. --4 Smearing the body with unguents; अंगचर्चामरचयं K. 157; श्रीखंडचर्चा विष Gīt. 9. --5 An epithet of the goddess Durgā.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0487-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्चा स्त्री चर्च--अच् । १ दुर्गायाम् । चु० चर्च--भावे अङ् । २ विचारणायां ३ चिन्तायां ४ चार्चिक्ये चन्दनादिना देहलेपने च मेदि० । स्वार्थे क । चर्चिका तेष्वर्थेषु चर्चां वेत्ति तत्परं ग्रन्थं वाऽधीते उक्था० ठक् । चार्चिक विचारणाभिज्ञे तत्परग्रन्थाध्योतरि च त्रि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2902,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्च्चा, स्त्री, (चर्च्च्यते विचार्य्यते वेदवेदान्तादि- तत्त्वशास्त्रैरसौ इति । चर्च्च + णिच् + अङ् ।) दुर्गा । चिन्ता । चार्च्चिक्यम् । इति मेदिनी । चे, ४ ॥ विचारणा । इत्यमरः । १ । ५ । २ ॥ (चर्च्च + भावे अङ् । लेपनम् । यथा, छन्दोमञ्ज- र्य्याम् । १५ । ४ । “मृगमदकृतचर्च्चा पीतकौशेयवासाः ॥” गायत्रीरूपा महाशक्तिः । यथा, देवीभाग- वते । १२ । ६ । ४६ । “ज्ञानधातुमयी चर्च्चा चर्च्चिता चारुहासिनी ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-436-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चर्चा" आता है (15)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चर्चाःचर्चा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन 📚 (व्युत्पत्ति: चर्च् + अच्)
अन्य सम्भावना: चर्चा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन | चर्चा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चर्चाः 📚 ➤ चर्च् - अङ् - टाप्, चर्चा - कन् - टाप्, इत्वम्
संस्कृत: विचारणम्, चन्दनादिना देहविलेपनम् · पर्याय: सङ्ख्या, विचारणा

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चर्चा 📚जिक्र । वर्णन । बयान🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
चर्चा
विचार करना (१.५.३) — संख्या, विचारणा
चन्दन आदि का लेप (२.६.१२३) — चार्चिक्य, स्थासक

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चर्चाः: चर्च् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬