🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:27:33 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

चर्चा
carcā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
विचार करना (1.5.3) संख्या · विचारणा
चन्दन आदि का लेप (2.6.123) चार्चिक्य · स्थासक
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चर्चा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. जिक्र । वर्णन । बयान । उ॰—(क) हरिजन हरि चरचा जो करैं । दसी सुत सौ हिरदै धरैं ।— सूर (शब्द॰) । (ख) निज लोक बिसरै लोक पति घर की न चरचा चालहीं ।—तुलसी (शब्द॰) । वार्तालाप । बातचीत ।
३. किंवदंती । अफवाह । उ॰—पुरवासियों के प्यारे राम के अभिषेक की उस चर्चा ने प्रत्येक पुरवासी को हर्षित किया ।—लक्ष्मण (शब्द॰) । क्रि॰ प्र॰—उठना ।—करना ।—चलना ।—छिड़ना ।—होना ।
४. लेपन । पोतना ।
५. गायत्रीरूपा महादेवी ।
६. दुर्गा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चा f. (Pāṇ. iii, 3, 105; g. उक्थादि) repetition of a word (in reciting the Veda, esp. while adding इति), VPrāt.; APrāt.; Hcat.
= ˚र्च (with gen. or ifc.), Naiṣ. v, 38; Siṃhās.; Hit.
talking about (in comp.), Rājat. v, 303
discussion, vii, 1476; viii, 3342; Bhojapr. 213/214
alternate recitation of a poem by two persons, W.
inquiry, W.
unguent laid on Kāvyād. ii, 104; Gīt. ix, 10
Durgā, L.
चर्चा f. of ˚र्च, q.v.
चर्चा ˚र्चाय, ˚र्चि, &c. See √ चर्च्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (390,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चा, चर्चिका 1 Repetition, recitation, study, repeated reading, perusal. --2 Discussion, inquiry, investigation. --3 Reflection. --4 Smearing the body with unguents; अंगचर्चामरचयं K. 157; श्रीखंडचर्चा विष Gīt. 9. --5 An epithet of the goddess Durgā.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0487-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्चा स्त्री चर्च--अच् । १ दुर्गायाम् । चु० चर्च--भावे अङ् । २ विचारणायां ३ चिन्तायां ४ चार्चिक्ये चन्दनादिना देहलेपने च मेदि० । स्वार्थे क । चर्चिका तेष्वर्थेषु चर्चां वेत्ति तत्परं ग्रन्थं वाऽधीते उक्था० ठक् । चार्चिक विचारणाभिज्ञे तत्परग्रन्थाध्योतरि च त्रि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2902,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्च्चा, स्त्री, (चर्च्च्यते विचार्य्यते वेदवेदान्तादि- तत्त्वशास्त्रैरसौ इति । चर्च्च + णिच् + अङ् ।) दुर्गा । चिन्ता । चार्च्चिक्यम् । इति मेदिनी । चे, ४ ॥ विचारणा । इत्यमरः । १ । ५ । २ ॥ (चर्च्च + भावे अङ् । लेपनम् । यथा, छन्दोमञ्ज- र्य्याम् । १५ । ४ । “मृगमदकृतचर्च्चा पीतकौशेयवासाः ॥” गायत्रीरूपा महाशक्तिः । यथा, देवीभाग- वते । १२ । ६ । ४६ । “ज्ञानधातुमयी चर्च्चा चर्च्चिता चारुहासिनी ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-436-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "चर्चा" आता है (15)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें