🕉️ 21 November 2026, Saturday · 09:07:58 PM · CDSHARMA.IN

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश

अर्थ · व्याकरण · व्युत्पत्ति · पर्याय · समास · शास्त्रीय उद्धरण — पाँच प्रामाणिक कोश व अमरकोश एक साथ

279,511 शीर्ष-शब्द · 452,554 कोश-प्रविष्टियाँ

विचारणा
vicāraṇā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
विचार करना (1.5.3) चर्चा · संख्या
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
विचारणा संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. विचार करने की क्रिया या भाव । उ॰—क्योंकि केवल अपनी वुद्धि, या अपने ज्ञान या अपनी विचारण पर आदमी का विश्वास जितना कम होता है, उतना ही ससार की प्रमादहीनता या निर्भ्रमता पर उसका विश्वास अधिक होता है ।—स्वाधीनता (शब्द॰) ।
२. घूमने फिरने या घुमाने फिराने की क्रिया या भाव ।
३. संदेह । हिचक (को॰) ।
४. परीक्षण । गवेषण (को॰) ।
५. दर्शन शास्त्र की मीमांसा पद्धति (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
वि-˚चारणा f. distinction, kind, Car.
N. of the Mīmāṃsā system of philosophy, W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (958,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
विचारणा 1 Examination, discussion, investigation. --2 Reflection, consideration, thought. --3 Hesitation, doubt. --4 The Mīmāṃsā system of philosophy.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0969-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
विचारणा, स्त्री, (वि + चर + णिच् + युच् । टाप् ।) विचारः । इत्यमरः ॥ (यथा, देवी- भागवते । १ । १८ । ४२ । “जीवो ब्रह्म सदैवाहं नात्र कार्य्या विचा- रणा । भेदबुद्धिस्तु संसांरे वर्त्तमाना प्रवर्त्तते ॥”) मीमांसाशास्त्रम् । इति हेमचन्द्रः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (4-378-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "विचारणा" आता है (2)
स्रोत व श्रेय:
  • हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
  • Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
  • V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
  • तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
  • राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।

Cologne Digital Sanskrit Dictionaries के डिजिटल पाठ CC BY-NC-SA लाइसेंस के अनुसार निःशुल्क, गैर-व्यावसायिक उपयोग हेतु श्रेय सहित प्रस्तुत हैं। यह शब्दकोश-सेवा पूर्णतः निःशुल्क है। पुराने मुद्रित ग्रन्थों के डिजिटल पाठ में कहीं-कहीं टंकण/OCR दोष सम्भव हैं — सन्देह होने पर "📄 मूल मुद्रित पृष्ठ" देखें।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें