🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:32:55 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चर्चित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चर्चित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चर्चित

अर्थ: बोलना, हिंसा करना, तोड़फोड़ करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: परिभाषणहिंसातर्जनेषु

अंग्रेज़ी: repeated (in reciting the Veda while इति is added), RAnukr.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चर्चित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चर्च् + क्त
  2. चर्चित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चर्च् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — चर्चित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचर्चितःचर्चितौचर्चिताः
द्वितीयाचर्चितम्चर्चितौचर्चितान्
तृतीयाचर्चितेनचर्चिताभ्याम्चर्चितैः
चतुर्थीचर्चितायचर्चिताभ्याम्चर्चितेभ्यः
पञ्चमीचर्चितात् / चर्चिताद्चर्चिताभ्याम्चर्चितेभ्यः
षष्ठीचर्चितस्यचर्चितयोःचर्चितानाम्
सप्तमीचर्चितेचर्चितयोःचर्चितेषु
सम्बोधनहे चर्चितहे चर्चितौहे चर्चिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — चर्च् (भ्वादिगण) · अर्थ: बोलना, हिंसा करना, तोड़फोड़ करना (परिभाषणहिंसातर्जनेषु)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचर्चतिचर्चतःचर्चन्ति
मध्यमचर्चसिचर्चथःचर्चथ
उत्तमचर्चामिचर्चावःचर्चामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चर्चति · लिट्: चचर्च · लुट्: चर्चिता · लृट्: चर्चिष्यति · लोट्: चर्चतात् · लङ्: अचर्चत् · विधिलिङ्: चर्चेत् · आशीर्लिङ्: चर्च्यात् · लुङ्: अचर्चीत् · लृङ्: अचर्चिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चर्चन · ण्वुल्: चर्चकः · तृच्: चर्चिता · ण्यत्: चर्च्यः · तव्य: चर्चितव्यः · अनीयर्: चर्चनीयः · क्त: चर्चितः · क्तवतु: चर्चितवान् · शतृ: चर्चन् · स्य-शतृ: चर्चिष्यन् · क्त्वा: चर्चित्वा · ल्यप्: प्रचर्च्य · तुमुन्: चर्चितुम् · णमुल्: चर्चम् · घञ्: चर्कः · क्तिन्: चर्क्ति · क्वसु: चचर्च्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चर्चित
चर्चित
carcita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चर्चित १ वि॰ [सं॰]
१. लगा या लगाया हुआ । पोता हुआ । लेपित । जैसे ।—चंदन चर्चित नील कलेवर पितवसन वनमाली ।— (शब्द॰) ।
२. जिसकी चर्चा हो ।
३. विचारित (को॰) ।
४. (वेदपाठ) इति जुड़ा हुआ (को॰) ।
चर्चित २ संज्ञा पुं॰ लेपन ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चित mfn. repeated (in reciting the Veda while इति is added), RAnukr.
ifc. smeared with, covered with, MBh. ii, 2371; Hariv. 15694; &c.
rubbed off, R. vii
‘thought over’, determined on BhP. x, 44, 1
investigated, W.
चर्चित n. unguent laid on Śṛṅgār.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (390,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चर्चित p. p. 1 Anointed, smeared, perfumed, scented &c.; चंदनचर्चितनीलकलेवरपीतवसनवनमाली Gīt. 1; Rs. 2. 21. --2 Discussed, considered, investigated. --3 Sought, desired. --तं Anointing, smearing.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0487-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्चित त्रि० चर्च--कर्म्मणि क्त । १ चन्दनादिना कृतलेपे देहादौ । “पयोधराश्चन्दनपङ्कचर्चिताः” ऋतुस० । “भुजं चन्दनचर्चितम्” भा० स० २३७३ श्लो० । भावे क्त २ तथालेपने न० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2902,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चर्च्चितं, त्रि, (चर्च्च + कर्म्मणि क्तः । चर्च्चा लेपनं सञ्जातास्य इति इतच् वा ।) चन्दनादिना कृतलेपनम् । तत्पर्य्यायः । दिग्धम् २ लिप्तम् ३ । इति जटाधरः ॥ (यथा, गीतगोविन्दे । १ । ४० । “चन्दनचर्च्चितनीलकलेवरपीतवसनवनमाली ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-436-c)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "चर्चित" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चर्चितचर्चित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चर्च् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: चर्चित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चर्च् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चर्चित 📚 ➤ बोलना, हिंसा करना, तोड़फोड़ करना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: परिभाषणहिंसातर्जनेषु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चर्चित 📚लगा या लगाया हुआ । पोता हुआ । लेपित । जैसे ।—चंदन चर्चित नील कलेवर पित…🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चर्चित: चर्च् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬