॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: संवरणे सञ्चरणे च
अंग्रेज़ी: to cover, to hide, to go
व्युत्पत्ति: वल् + अच् (कृदन्त)
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका 📘 धातु-रूपावली में सभी लकार
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | वलः | वलौ | वलाः |
| द्वितीया | वलम् | वलौ | वलान् |
| तृतीया | वलेन | वलाभ्याम् | वलैः |
| चतुर्थी | वलाय | वलाभ्याम् | वलेभ्यः |
| पञ्चमी | वलात् / वलाद् | वलाभ्याम् | वलेभ्यः |
| षष्ठी | वलस्य | वलयोः | वलानाम् |
| सप्तमी | वले | वलयोः | वलेषु |
| सम्बोधन | हे वल | हे वलौ | हे वलाः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | वलते | वलेते | वलन्ते |
| मध्यम | वलसे | वलेथे | वलध्वे |
| उत्तम | वले | वलावहे | वलामहे |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): वलते · लिट् (आत्मने.): ववले · लुट् (आत्मने.): वलिता · लृट् (आत्मने.): वलिष्यते · लोट् (आत्मने.): वलताम् · लङ् (आत्मने.): अवलत · विधिलिङ् (आत्मने.): वलेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): वलिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अवलिष्ट · लृङ् (आत्मने.): अवलिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: वलन · ण्वुल्: वालकः · तृच्: वलिता · ण्यत्: वाल्यः · तव्य: वलितव्यः · अनीयर्: वलनीयः · क्त: वलितः · क्तवतु: वलितवान् · शानच्: वलमानः · क्त्वा: वलित्वा · ल्यप्: प्रवल्य · तुमुन्: वलितुम् · णमुल्: वालम् · घञ्: वालः · क्तिन्: वल्ति · क्वसु: ववल्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| च-वल | समास: च + वल तत्पुरुष (सम्भावित) अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: वल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: वल् + अच् 📚 अन्य सम्भावना: वल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
चवल 📚च 📚वल ➤ च (और, भी, तथा, इसके अतिरिक्त) + वल (आच्छादित करना, ढकना, घेरना, जाना (कर्तृवाचक कृदन्त))
संस्कृत: संवरणे सञ्चरणे च
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| वल 📚 | सों करिहै ग्रास कह— । (नेपथ्य में) हैं मेरे जीते चंद्र को कौन वल से ग्… | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड