🕉️ 22 November 2026, Sunday · 09:53:16 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चुक्क

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चुक्क

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चुक्क

अर्थ: दुःख देना, दुःख पाना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: व्यथने

अंग्रेज़ी: to suffer,to give pain

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चुक्क (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चुक्क् + अच्
  2. चुक्क (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चुक्क् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — चुक्क (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचुक्कःचुक्कौचुक्काः
द्वितीयाचुक्कम्चुक्कौचुक्कान्
तृतीयाचुक्केनचुक्काभ्याम्चुक्कैः
चतुर्थीचुक्कायचुक्काभ्याम्चुक्केभ्यः
पञ्चमीचुक्कात् / चुक्काद्चुक्काभ्याम्चुक्केभ्यः
षष्ठीचुक्कस्यचुक्कयोःचुक्कानाम्
सप्तमीचुक्केचुक्कयोःचुक्केषु
सम्बोधनहे चुक्कहे चुक्कौहे चुक्काः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — चुक्क् (चुरादिगण) · अर्थ: दुःख देना, दुःख पाना (व्यथने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचुक्कयतिचुक्कयतःचुक्कयन्ति
मध्यमचुक्कयसिचुक्कयथःचुक्कयथ
उत्तमचुक्कयामिचुक्कयावःचुक्कयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चुक्कयति · लट् (आत्मने.): चुक्कयते · लिट्: चुक्कयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): चुक्कयाञ्चक्रे · लुट्: चुक्कयिता · लुट् (आत्मने.): चुक्कयिता · लृट्: चुक्कयिष्यति · लृट् (आत्मने.): चुक्कयिष्यते · लोट्: चुक्कयतात् · लोट् (आत्मने.): चुक्कयताम् · लङ्: अचुक्कयत् · लङ् (आत्मने.): अचुक्कयत · विधिलिङ्: चुक्कयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): चुक्कयेत · आशीर्लिङ्: चुक्क्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): चुक्कयिषीष्ट · लुङ्: अचुचुक्कत् · लुङ् (आत्मने.): अचुचुक्कत · लृङ्: अचुक्कयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अचुक्कयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चुक्कन · ण्वुल्: चुक्ककः · तृच्: चुक्कयिता · यत्: चुक्क्यः · तव्य: चुक्कयितव्यः · अनीयर्: चुक्कनीयः · क्त: चुक्कितः · क्तवतु: चुक्कितवान् · शतृ: चुक्कयन् · स्य-शतृ: चुक्कयिष्यन् · शानच्: चुक्कयमानः · क्त्वा: चुक्कयित्वा · ल्यप्: प्रचुक्क्य · तुमुन्: चुक्कयितुम् · णमुल्: चुक्कम् · क्तिन्: चुक्ति · क्वसु: चुक्कयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चुक्क
चुक्क
cukka
🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चुक्क पीडने चु० उभ० सक० सेट् । चुक्कयति ते अचुचुक्कत् त ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2955,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चुक्क, क अर्त्तौ । इत्ति कविकल्पद्रुमः ॥ (चुरां- परं-सकं-सेट् ।) कोपधः पञ्चमस्वरमध्यः । अर्त्तिः पीडनम् । क, चुक्कयति शत्रं शूरः । इति दुर्गादासः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-455-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चुक्कचुक्क (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चुक्क् + अच् 📚
अन्य सम्भावना: चुक्क (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: चुक्क् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चुक्क 📚 ➤ दुःख देना, दुःख पाना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: व्यथने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चुक्क 📚पीडने चु० उभ० सक० सेट् । चुक्कयति ते अचुचुक्कत् त🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चुक्क: चुक्क् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬