🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:27:34 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

चोदः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

चोदः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

चोदः

अर्थ: प्रेरणा करना, पूछना, प्रश्न करना, प्रार्थना करना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: सञ्चोदने

अंग्रेज़ी: to inspire, to question, to ask, to request

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. चोद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चुद् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — चोद (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाचोदःचोदौचोदाः
द्वितीयाचोदम्चोदौचोदान्
तृतीयाचोदेनचोदाभ्याम्चोदैः
चतुर्थीचोदायचोदाभ्याम्चोदेभ्यः
पञ्चमीचोदात् / चोदाद्चोदाभ्याम्चोदेभ्यः
षष्ठीचोदस्यचोदयोःचोदानाम्
सप्तमीचोदेचोदयोःचोदेषु
सम्बोधनहे चोदहे चोदौहे चोदाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — चुद् (चुरादिगण) · अर्थ: प्रेरणा करना, पूछना, प्रश्न करना, प्रार्थना करना (सञ्चोदने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमचोदयतिचोदयतःचोदयन्ति
मध्यमचोदयसिचोदयथःचोदयथ
उत्तमचोदयामिचोदयावःचोदयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: चोदयति · लट् (आत्मने.): चोदयते · लिट्: चोदयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): चोदयाञ्चक्रे · लुट्: चोदयिता · लुट् (आत्मने.): चोदयिता · लृट्: चोदयिष्यति · लृट् (आत्मने.): चोदयिष्यते · लोट्: चोदयतात् · लोट् (आत्मने.): चोदयताम् · लङ्: अचोदयत् · लङ् (आत्मने.): अचोदयत · विधिलिङ्: चोदयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): चोदयेत · आशीर्लिङ्: चोद्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): चोदयिषीष्ट · लुङ्: अचूचुदत् · लुङ् (आत्मने.): अचूचुदत · लृङ्: अचोदयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अचोदयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: चोदन · ण्वुल्: चोदकः · तृच्: चोदयिता · यत्: चोद्यः · तव्य: चोदयितव्यः · अनीयर्: चोदनीयः · क्त: चोदितः · क्तवतु: चोदितवान् · शतृ: चोदयन् · स्य-शतृ: चोदयिष्यन् · शानच्: चोदयमानः · क्त्वा: चोदयित्वा · ल्यप्: प्रचोद्य · तुमुन्: चोदयितुम् · णमुल्: चोदम् · क्तिन्: चोत्ति · क्वसु: चोदयाम्बभूवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — चोद
चोद
coda
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
चोद १ संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. चाबुक ।
२. वह लंबी लकड़ी जिसके सिरे पर कोई तेज और नुकीला लोहा लगा हो ।
चोद २ वि॰ प्रेरक (को॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चोद m. an implement for driving horses, goad or whip, v, 61, 3
चोद (˚द), mfn. animating, inspiring, promoting, i, 143, 6; ii, 13, 9 and 30, 6 (cf. रध्रचोद.)
चोद , ˚दक, ˚दन, &c. See √ चुद्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (400,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
चोद a. [चोदयतीति चुद्-अच्] Animating, inspiring, promoting &c. --दः A whip or goad.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0496-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
चोद पु० चोदयति चुद--अच् । अश्वादेः प्रेरके १ कशादौ । “जघने चोद एषां वि सक्थानि नरो यमुः” ऋ० ४ । ६१ । ३ । “चोदः प्रेरिका कशा अराग्रकाष्ठविशेषो वा” २ प्रेरकमात्रे त्रि० “चोदः कुवितुज्यात् जातमेवितः” ऋ० १ । १४३ । ७ । “चोदः प्रेरकः” भा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2968,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
चोदःचोद (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: चुद् + अच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

चोदः 📚 ➤ प्रेरणा करना, पूछना, प्रश्न करना, प्रार्थना करना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: सञ्चोदने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
चोद 📚चाबुक🟠🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • चोदः: चुद् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें