🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 08:39:11 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

च्यावयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

च्यावयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

च्यावयति

अर्थ: सहना, सहन करना, हँसना

संस्कृत: सहने हसने च

अंग्रेज़ी: to endure, to tolerate, to laugh

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. च्यु धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. च्यु धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. च्यु धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  4. च्यावयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: च्यु + शतृ
  5. च्यावयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: च्यु + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — च्यु (चुरादिगण) · अर्थ: सहना, सहन करना, हँसना (सहने हसने च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमच्यावयतिच्यावयतःच्यावयन्ति
मध्यमच्यावयसिच्यावयथःच्यावयथ
उत्तमच्यावयामिच्यावयावःच्यावयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: च्यावयति · लट् (आत्मने.): च्यावयते · लिट्: च्यावयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): च्यावयाञ्चक्रे · लुट्: च्यावयिता · लुट् (आत्मने.): च्यावयिता · लृट्: च्यावयिष्यति · लृट् (आत्मने.): च्यावयिष्यते · लोट्: च्यावयतात् · लोट् (आत्मने.): च्यावयताम् · लङ्: अच्यावयत् · लङ् (आत्मने.): अच्यावयत · विधिलिङ्: च्यावयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): च्यावयेत · आशीर्लिङ्: च्याव्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): च्यावयिषीष्ट · लुङ्: अचुच्यवत् · लुङ् (आत्मने.): अचुच्यवत · लृङ्: अच्यावयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अच्यावयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: च्यावन · ण्वुल्: च्यावकः · तृच्: च्यावयिता · यत्: च्याव्यः · तव्य: च्यावयितव्यः · अनीयर्: च्यावनीयः · क्त: च्यावितः · क्तवतु: च्यावितवान् · शतृ: च्यावयन् · स्य-शतृ: च्यावयिष्यन् · शानच्: च्यावयमानः · क्त्वा: च्यावयित्वा · ल्यप्: प्रच्याव्य · तुमुन्: च्यावयितुम् · णमुल्: च्यावम् · क्तिन्: च्याति · क्वसु: च्यावयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
च्यावयतिच्यु धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: च्यु धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | च्यु धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

च्यावयति ➤ सहना, सहन करना, हँसना
संस्कृत: सहने हसने च

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें