🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 11:22:45 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

छञ्जति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

छञ्जति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

छञ्जति

अर्थ: कठिन जीवन व्यतीत करना

संस्कृत: कृच्छ्रजीवने

अंग्रेज़ी: to live miserably, to live hard life

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. छञ्ज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. छञ्जत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: छञ्ज् + शतृ
  3. छञ्जत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: छञ्ज् + शतृ
  4. छञ्जता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: छञ्ज् + अच् · तद्धित: छञ्ज + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — छञ्ज् (चुरादिगण) · अर्थ: कठिन जीवन व्यतीत करना (कृच्छ्रजीवने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमछञ्जति / छञ्जयतिछञ्जतः / छञ्जयतःछञ्जन्ति / छञ्जयन्ति
मध्यमछञ्जयसि / छञ्जसिछञ्जथः / छञ्जयथःछञ्जथ / छञ्जयथ
उत्तमछञ्जयामि / छञ्जामिछञ्जयावः / छञ्जावःछञ्जयामः / छञ्जामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: छञ्जति · लट् (आत्मने.): छञ्जयते · लिट्: चच्छञ्ज · लिट् (आत्मने.): छञ्जयाञ्चक्रे · लुट्: छञ्जयिता · लुट् (आत्मने.): छञ्जयिता · लृट्: छञ्जयिष्यति · लृट् (आत्मने.): छञ्जयिष्यते · लोट्: छञ्जतात् · लोट् (आत्मने.): छञ्जयताम् · लङ्: अच्छञ्जत् · लङ् (आत्मने.): अच्छञ्जयत · विधिलिङ्: छञ्जयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): छञ्जयेत · आशीर्लिङ्: छञ्ज्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): छञ्जयिषीष्ट · लुङ्: अचच्छञ्जत् · लुङ् (आत्मने.): अचच्छञ्जत · लृङ्: अच्छञ्जयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अच्छञ्जयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: छञ्जन · ण्वुल्: छञ्जकः · तृच्: छञ्जिता · यत्: छञ्ज्यः · ण्यत्: छञ्ज्यः · तव्य: छञ्जितव्यः · अनीयर्: छञ्जनीयः · क्त: छञ्जितः · क्तवतु: छञ्जितवान् · शतृ: छञ्जन् · स्य-शतृ: छञ्जिष्यन् · शानच्: छञ्जयमानः · क्त्वा: छञ्जित्वा · ल्यप्: प्रच्छज्य · तुमुन्: छञ्जितुम् · णमुल्: छञ्जम् · घञ्: छङ्गः · क्तिन्: छङ्क्ति · क्वसु: चच्छञ्ज्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
छञ्जतिछञ्ज् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: छञ्जत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: छञ्ज् + शतृ | छञ्जत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: छञ्ज् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

छञ्जति ➤ कठिन जीवन व्यतीत करना
संस्कृत: कृच्छ्रजीवने

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें