🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:12:36 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

छन्नः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

छन्नः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

छन्नः

अर्थ: ढका हुआ

संस्कृत: पर्याय: विविक्त, विजन, निःशलाक, रहस्, उपांशु

व्युत्पत्ति: छद्-क्त (कृदन्त)

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. छन्न (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — छन्न (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछन्नःछन्नौछन्नाः
द्वितीयाछन्नम्छन्नौछन्नान्
तृतीयाछन्नेनछन्नाभ्याम्छन्नैः
चतुर्थीछन्नायछन्नाभ्याम्छन्नेभ्यः
पञ्चमीछन्नात् / छन्नाद्छन्नाभ्याम्छन्नेभ्यः
षष्ठीछन्नस्यछन्नयोःछन्नानाम्
सप्तमीछन्नेछन्नयोःछन्नेषु
सम्बोधनहे छन्नहे छन्नौहे छन्नाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — छन्न
छन्न
channa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
ढका हुआ (3.1.97) छादित
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
छन्न १ वि॰ [सं॰]
१. ढका हुआ । आवृत । आच्छादित ।
२. लुप्त । गायब ।
छन्न २ संज्ञा पुं॰
१. एकांत स्थान । निर्जन स्थान । गुप्त स्थान ।
छन्न ३ संज्ञा पुं॰ [अनु॰]
१. किसी तपी हुई चीज पर पानी आदि पड़ने से उत्पन्न शब्द ।
२. कड़कडा़ते हुए तेल या घी में तलने की वस्तु प़डने का शब्द । मुहा॰—छन्न होना = सूख जाना । उड़ जाना ।
३. धातुओं के पत्तरों की परस्पर टक्कर से उत्पन्न शब्द । छनकार । ठनकार । छोटी छोटी ककड़ियाँ । बजरी ।
छन्न ४ संज्ञा पुं॰ [सं॰ छन्द] [स्त्री॰ छन्नी] छँद नाम का गहना । हाथ का एक आभूषण । उ॰—चाहे उसके लिये माँ के हाथों के छन्न ककना ही क्यों न गिरबी रखने पडे़ ।—ज्ञानदान, पृ॰ ६७ ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छन्न mfn. covered, covered over, MBh. iii, 800; R. i f.; Megh.; BhP. &c. (ifc. cf. Pāṇ. vi, 2, 170)
obscured (the moon), MBh. i, 2699; Sūryas. iv, 10 and 22
hidden, unnoticed by (dat.), secret, clandestine, disguised, MBh. iii f.; R. ii, v; BhP.; Kathās.; Rājat.
छन्न ind. (in comp. ˚न्न-), Rājat. v, 467
छन्न ind. (with √ गै, to sing) privately, in a low voice, Lāṭy. iii, 1, 12 ff.
छन्न See √ 1. छद्.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (404,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छन्न a. [छद्-क्त नि˚] 1 Covered. --2 Hidden, concealed, secret &c. see छद्. --3 Desolate, solitary. --4 Private. --न्नं A secret.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0500-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छन्न त्रि० चु० छद--क्त नि० । १ आच्छादिते । २ निर्ज्जने [] ३ रहसि न० “छन्नेष्वपि स्पष्टतरेषु यत्र” माघः । पक्षे- छादित तत्रार्थे त्रि० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2980-b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छन्नं, क्ली, (छद् + क्तः ।) रहः । निर्जनस्थानम् । इति मेदिनी । ने, ५ ॥
छन्नः, त्रि, (छद् + क्तः ।) छादितः । इति मेदिनी । ने, ५ ॥ (व्याप्तः । यथा, महाभारते । ३ । २० । २४ । “न हया न रथो वीर ! न यन्ता मम दारुकः । अदृश्यन्त शरैश्छन्नास्तथाहं सैनिकाश्च मे ॥”) रहः । इत्यमरः । २ । ८ । २२ ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-486-a1)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "छन्न" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
छन्नःछन्न (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

छन्नः 📚 ➤ ढका हुआ
संस्कृत: पर्याय: विविक्त, विजन, निःशलाक, रहस्, उपांशु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
छन्न 📚ढका हुआ । आवृत । आच्छादित🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
छन्न
एकान्त (२.८.२२) — विविक्त, विजन, निःशलाक, रहस्

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • छन्नः: छद्-क्त (कोश-व्युत्पत्ति)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें