🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:43:19 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

छव

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

छवे

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

छवे

अर्थ: छ्यति असारं छिनत्ति तमो वा - छो-वि, किच्च वा ड़ीप्

संस्कृत: शोभा, प्रभा · पर्याय: शोभा, कान्ति, द्युति, अभिख्या, छाया

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. छवि (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — छवि (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछविःछवीछवयः
द्वितीयाछविम्छवीछवीः
तृतीयाछव्याछविभ्याम्छविभिः
चतुर्थीछवये / छव्यैछविभ्याम्छविभ्यः
पञ्चमीछवेः / छव्याःछविभ्याम्छविभ्यः
षष्ठीछवेः / छव्याःछव्योःछवीनाम्
सप्तमीछवौ / छव्याम्छव्योःछविषु
सम्बोधनहे छवेहे छवीहे छवयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — छवि
छवि
chavi
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
शोभा के नाम (1.3.19) शोभा · कान्ति · द्युति
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
छवि १ संज्ञा स्त्री॰ [वि॰ छबीला]
१. शोभा । सौंदर्य ।
२. कांति । प्रभा । चमक ।
३. त्वचा । चमड़ी । खाल (को) ।
४. त्वचा का रंग (को॰) ।
५. सामान्यतः कोई भी रंग (को॰) ।
६. प्रकाश की किरण (को॰) ।
छवि २ संज्ञा स्त्री॰ [अ॰ शबीह] चित्र । फोटो । प्रतिकृति ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छवि f. skin, cuticle, PārGṛ., iii, 12; Hariv. 15709; Suśr.; VarBṛS. lxix, 28 ff.
colour of the skin, colour, MBh. iii, 12387; Mṛcch.; Megh. &c.
beauty, splendour, Ragh. ix, 34; Śiś. ix, 3; Naiṣ. xxii, 55
a ray of light, L.
cf. कृष्ण-च्छ्˚.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (405,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छविः f. [छ्यति असारं छिनत्ति तमो वा छो-वि किच्च् वा ङीप्; cf. Uṇ. 4. 56] 1 Hue, colour of the skin, complexion; हिमकरोदयपांडुमुखच्छविः R. 9. 38; [] छविः पांडुरा Ś. 3. 10; Me. 33; U. 6. 27. --2 Colour in general. --3 Beauty, splendour, brilliance; छविकरं मुखचूर्णमृतुश्रियः R. 9. 45. --4 Light, lustre. --5 Skin, hide.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0501-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छवि(वी) स्त्री छ्यति असारं छिनत्ति तमो वा छो--वि- किच्च वा ङीप् । १ शोभायां २ कान्तौ च अमरः । “आपाण्डुरमुखच्छविः” रघुः । “आपाण्डरीभूतमुख- च्छवीनाम् कुमा० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2982,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छविः, स्त्री, (छ्यति सूक्ष्मं करोति यद्बा छ्यति छिनत्ति दूरीकरोति मालिन्यादिकुवेश- मिति । छो + “कृवृघृष्विच्छविस्थविकिकीदिवि ।” [] उणां । ४ । ५६ । इति क्विन् प्रत्ययेन निपातनात् साधुः ।) शोभा । दीप्तिः । इत्यमरः । १ । ३ । १७ ॥ (यथा, मेघदूते । ३५ । “भर्त्तुः कण्ठच्छविरिति गणैः सादरं वीक्ष्यमाणः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-488-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "छवि" आता है (14)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
छवेछवि (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

छवे 📚 ➤ छ्यति असारं छिनत्ति तमो वा - छो-वि, किच्च वा ड़ीप्
संस्कृत: शोभा, प्रभा · पर्याय: शोभा, कान्ति, द्युति, अभिख्या, छाया

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
छवि 📚शोभा । सौंदर्य🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
छवि
शोभा के नाम (१.३.१९) — शोभा, कान्ति, द्युति
प्रभा (चमक) के नाम (१.३.३८) — प्रभा, रुच्, रुचि, त्विष्, भा, भास्, द्युति, दीप्ति

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.० सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें