🕉️ 19 November 2026, Thursday · 06:19:16 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

छीपा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

छी+पा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

छी

अर्थ: गाली, अपशब्द

व्युत्पत्ति: छो-कि

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. छि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  2. छि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  3. छि (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन
  4. छि (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन
  5. छि (पुं.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन
  6. छि (पुं.) — सम्बोधन, द्विवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — छि (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाछिःछीछयः
द्वितीयाछिम्छीछीः
तृतीयाछ्याछिभ्याम्छिभिः
चतुर्थीछये / छ्यैछिभ्याम्छिभ्यः
पञ्चमीछेः / छ्याःछिभ्याम्छिभ्यः
षष्ठीछेः / छ्याःछ्योःछीनाम्
सप्तमीछौ / छ्याम्छ्योःछिषु
सम्बोधनहे छेहे छीहे छयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

पा

अर्थ: रक्षा करना, पालन करना

संस्कृत: रक्षणे

अंग्रेज़ी: to protect, to preserve

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. पा धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  2. पा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  3. पा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन
  4. पा (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  5. पा धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लुङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे)
  6. पा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  7. पा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  8. पा (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — पा (अदादिगण) · अर्थ: रक्षा करना, पालन करना (रक्षणे)

लङ् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमअपात् / अपाद्अपाताम्अपान् / अपुः
मध्यमअपाःअपातम्अपात
उत्तमअपाम्अपावअपाम

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: पाति · लिट्: पपौ · लुट्: पाता · लृट्: पास्यति · लोट्: पातात् · लङ्: अपात् · विधिलिङ्: पायात् · आशीर्लिङ्: पायात् · लुङ्: अपासीत् · लृङ्: अपास्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: पान · ण्वुल्: पायकः · तृच्: पाता · यत्: पेयः · तव्य: पातव्यः · अनीयर्: पानीयः · क्त: पातः · क्तवतु: पातवान् · शतृ: पान् · स्य-शतृ: पास्यन् · क्त्वा: पात्वा · ल्यप्: प्रपाय · तुमुन्: पातुम् · णमुल्: पायम् · घञ्: पायः · क्तिन्: पाति · क्वसु: पपिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — छि
छि
chi
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
छिः f. [छो-वा˚ कि] Abuse, reproach.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0501-b)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छि स्त्री छो--वा० कि । गहायाम एकाक्षरकोषः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2998,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
छिः, पुं, (छ्यति छिनत्ति कीर्त्त्यादिकं नाशयती- त्यर्थः । छो + बाहुलकात् किः ।) गर्हा । इत्येकाक्षरकोषः ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-492-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "छि" आता है (1)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
छीछि (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन 📚
अन्य सम्भावना: छि (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन | छि (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन
पापा धातु (अदादिगण, परस्मैपद) — लङ् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) 📚
अन्य सम्भावना: पा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन | पा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

छी 📚 ➤ गाली, अपशब्द

पा 📚 ➤ रक्षा करना, पालन करना
संस्कृत: रक्षणे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
छि 📚m. abuse, L🔵🟣🟢🟤
प् 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें