🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:04:42 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जटाजूट

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जटाजूट

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जटाजूट

अर्थ: जटाओं के रूप में बटे हुए बालों का समूह

संस्कृत: शिवस्य जटाबन्धः · पर्याय: कपर्द

व्युत्पत्ति: जटा-जूटः

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जटाजूट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — जटाजूट (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजटाजूटःजटाजूटौजटाजूटाः
द्वितीयाजटाजूटम्जटाजूटौजटाजूटान्
तृतीयाजटाजूटेनजटाजूटाभ्याम्जटाजूटैः
चतुर्थीजटाजूटायजटाजूटाभ्याम्जटाजूटेभ्यः
पञ्चमीजटाजूटात् / जटाजूटाद्जटाजूटाभ्याम्जटाजूटेभ्यः
षष्ठीजटाजूटस्यजटाजूटयोःजटाजूटानाम्
सप्तमीजटाजूटेजटाजूटयोःजटाजूटेषु
सम्बोधनहे जटाजूटहे जटाजूटौहे जटाजूटाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जटाजूट
जटाजूट
jaṭājūṭa
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जटाजूट संज्ञा पुं॰ [सं॰]
१. जटा का समूह । बहुत से लंबे बढ़े हुए बालों का समूह । उ॰—जटाजूट दृढ़ बाँधे माथे ।—मानस, ६ ।८५ ।
२. शिव की जटा ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जटा—जूट m. the long tresses of hair twisted on the top of the head, quantity of twisted hair (also applied to that of Śiva, Kathās. i, 18), BhP. v, 17, 3; Mahān.; Kathās. &c. (ifc. f(आ). , Hcat.)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (409,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जटाजूट पु० जटानां जूटोबन्धः । जटासमूहे । (झुँटि) “जटाजूट समायुक्तामर्द्धेन्दुकृतशेखराम्” दुर्गाध्यानम् “शम्भोर्जटाजूटतटादिवापः” माघः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3013,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जटाजूटः, पुं, (जटानां जूटः समूहः ।) जटा- समूहः । यथा, महानाटके । “जटाजूटग्रन्थिं द्रढयति रघूणां परिवृढः ॥” शिवजटा च ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-503-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔁 जिनके अर्थ में "जटाजूट" आता है (3)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जटाजूटजटाजूट (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जटाजूट 📚 ➤ जटाओं के रूप में बटे हुए बालों का समूह
संस्कृत: शिवस्य जटाबन्धः · पर्याय: कपर्द

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जटाजूट 📚जटा का समूह । बहुत से लंबे बढ़े हुए बालों का समूह🟠🔵🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें