॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: बोलना
संस्कृत: भाषायाम्
अंग्रेज़ी: to speak, to talk
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | जयतात् / जयताद् / जयतु / जाययतात् / जाययताद् / जाययतु | जयताम् / जाययताम् | जयन्तु / जाययन्तु |
| मध्यम | जय / जयतात् / जयताद् / जायय / जाययतात् / जाययताद् | जयतम् / जाययतम् | जयत / जाययत |
| उत्तम | जयानि / जाययानि | जयाव / जाययाव | जयाम / जाययाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जयति · लट् (आत्मने.): जाययते · लिट्: जाययाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): जाययाञ्चक्रे · लुट्: जयिता · लुट् (आत्मने.): जाययिता · लृट्: जयिष्यति · लृट् (आत्मने.): जाययिष्यते · लोट्: जयतात् · लोट् (आत्मने.): जाययताम् · लङ्: अजयत् · लङ् (आत्मने.): अजाययत · विधिलिङ्: जयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): जाययेत · आशीर्लिङ्: जाय्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): जाययिषीष्ट · लुङ्: अजायीत् · लुङ् (आत्मने.): अजीजयत · लृङ्: अजयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अजाययिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जयन · ण्वुल्: जायकः · तृच्: जयिता · यत्: जेयः · तव्य: जयितव्यः · अनीयर्: जयनीयः · क्त: जियितः · क्तवतु: जियितवान् · शतृ: जयन् · स्य-शतृ: जयिष्यन् · शानच्: जाययमानः · क्त्वा: जयित्वा · ल्यप्: प्रजित्य · तुमुन्: जयितुम् · णमुल्: जायम् · क्तिन्: जिति · क्वसु: जिजिवान्
अर्थ: भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
अंग्रेज़ी: to decorate, to satisfy, to fulfill, to get rid of, to complete
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लिट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | आल | आलतुः | आलुः |
| मध्यम | आलिथ | आलथुः | आल |
| उत्तम | आल | आलिव | आलिम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: अलति · लिट्: आल · लुट्: अलिता · लृट्: अलिष्यति · लोट्: अलतात् · लङ्: आलत् · विधिलिङ्: अलेत् · आशीर्लिङ्: अल्यात् · लुङ्: आलीत् · लृङ्: आलिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: अलन · ण्वुल्: आलकः · तृच्: अलिता · ण्यत्: आल्यः · तव्य: अलितव्यः · अनीयर्: अलनीयः · क्त: अलितः · क्तवतु: अलितवान् · शतृ: अलन् · स्य-शतृ: अलिष्यन् · क्त्वा: अलित्वा · ल्यप्: प्राल्य · तुमुन्: अलितुम् · णमुल्: आलम् · घञ्: आलः · क्तिन्: अल्ति · क्वसु: आलिवान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| जयत | जि धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन 📚 अन्य सम्भावना: जि धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, बहुवचन | जयता (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · तद्धित: जय + तल् (भाववाचक) |
| आल | अल् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लिट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: आल (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन | आल (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
जयत 📚 ➤ बोलना
संस्कृत: भाषायाम्
आल 📚 ➤ भूषित करना, निवारण करना, पूरा करना
संस्कृत: भूषणपर्याप्तिवारणेषु
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| ज् 📚 | सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें | |
| अल् 📚 | cl. 1. P. अलति, to adorn, L.; to be competent or able, L.; to prevent,… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
| पदम् | विच्छेदः | सन्धि | सूत्रम् |
|---|---|---|---|
| जयताल | जयत + आल | दीर्घ | अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१) |
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड