🕉️ 21 November 2026, Saturday · 05:04:45 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जातीयः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जातीयः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जातीयः

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: ifc. (APrāt. iv, 28; Pāṇ. v, 3, 69 and 4, 9; vi, 3, 35; 42 and 46) belonging to any species or genus or tribe

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जातीय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — जातीय (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजातीयःजातीयौजातीयाः
द्वितीयाजातीयम्जातीयौजातीयान्
तृतीयाजातीयेनजातीयाभ्याम्जातीयैः
चतुर्थीजातीयस्मै / जातीयायजातीयाभ्याम्जातीयेभ्यः
पञ्चमीजातीयस्मात् / जातीयस्माद् / जातीयात् / जातीयाद्जातीयाभ्याम्जातीयेभ्यः
षष्ठीजातीयस्यजातीययोःजातीयानाम्
सप्तमीजातीयस्मिन् / जातीयेजातीययोःजातीयेषु
सम्बोधनहे जातीयहे जातीयौहे जातीयाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जातीय
जातीय
jātīya
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जातीय वि॰ [सं॰] जातिसंबंधी । जाति का । जातिवाला ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जातीय mfn. ifc. (APrāt. iv, 28; Pāṇ. v, 3, 69 and 4, 9; vi, 3, 35; 42 and 46) belonging to any species or genus or tribe or order or race of KātyŚr. (अनुचर-) &c. (see एवं-गुण-, एवं-, &c., पटु-, समान-, स्व-, &c.)
ifc. aged (अष्ट-वर्ष-, 8 years), Divyāv. xxxii, 135 f. (cf. 113 and 137)
cf. वि
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (418,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जातीय, --क a. Belonging to a tribe, race, kind &c.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0511-c)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जातीय त्रि० जातौ भवः छ । जातिभवे । अस्य किञ्चिदु- पदादेव प्रयोगः सजातीयः विजातीयः तुल्यजातीयः ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3111,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जातीयः, त्रि, (जातौ भवः । “वृद्धाच्छः ।” ४ । २ । ११४ । इति छः । जातिभवः । यथा, कथासरित्सागरे । २३ । ४८ । “प्राग्जन्मभिन्नजातीयाः परिहृत्यैव कन्यकाः ॥”) तद्धितप्रत्ययविशेषः । स तु प्रकारार्थे भवति । यथा । तार्क्किकजातीया । इति मुग्धबोध- मतम् । (पाणिनिमते तु जातीयर् ॥)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-531-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "जातीय" आता है (2)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जातीयःजातीय (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जातीयः 📚 ➤ जातिसंबंधी । जाति का । जातिवाला उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): ifc. (APrāt. iv, 28; Pāṇ. v, 3, 69 and 4, 9; vi, 3, 35; 42 and 46) belonging to any species or genus or tribe

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जातीय 📚जातिसंबंधी । जाति का । जातिवाला🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें