🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:28:22 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जानानः

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जानानः

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जानानः

अर्थ: जानना, समझना (वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद))

संस्कृत: अवबोधने

अंग्रेज़ी: pr. p. Ā. √ ज्ञा q.v.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जानान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ज्ञा + शानच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — जानान (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजानानःजानानौजानानाः
द्वितीयाजानानम्जानानौजानानान्
तृतीयाजानानेनजानानाभ्याम्जानानैः
चतुर्थीजानानायजानानाभ्याम्जानानेभ्यः
पञ्चमीजानानात् / जानानाद्जानानाभ्याम्जानानेभ्यः
षष्ठीजानानस्यजानानयोःजानानानाम्
सप्तमीजानानेजानानयोःजानानेषु
सम्बोधनहे जानानहे जानानौहे जानानाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — ज्ञा (क्र्यादिगण) · अर्थ: जानना, समझना (अवबोधने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजानातिजानीतःजानन्ति
मध्यमजानासिजानीथःजानीथ
उत्तमजानामिजानीवःजानीमः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जानाति · लट् (आत्मने.): जानीते · लिट्: जज्ञौ · लिट् (आत्मने.): जज्ञे · लुट्: ज्ञाता · लुट् (आत्मने.): ज्ञाता · लृट्: ज्ञास्यति · लृट् (आत्मने.): ज्ञास्यते · लोट्: जानातु · लोट् (आत्मने.): जानीताम् · लङ्: अजानात् · लङ् (आत्मने.): अजानीत · विधिलिङ्: जानीयात् · विधिलिङ् (आत्मने.): जानीत · आशीर्लिङ्: ज्ञायात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): ज्ञासीष्ट · लुङ्: अज्ञासीत् · लुङ् (आत्मने.): अज्ञास्त · लृङ्: अज्ञास्यत् · लृङ् (आत्मने.): अज्ञास्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: ज्ञान · ण्वुल्: ज्ञायकः · तृच्: ज्ञाता · यत्: ज्ञेयः · तव्य: ज्ञातव्यः · अनीयर्: ज्ञानीयः · क्त: ज्ञातः · क्तवतु: ज्ञातवान् · शतृ: जानन् · स्य-शतृ: ज्ञास्यन् · शानच्: जानानः · क्त्वा: ज्ञात्वा · ल्यप्: प्रज्ञाय · तुमुन्: ज्ञातुम् · णमुल्: ज्ञायम् · घञ्: ज्ञायः · क्तिन्: ज्ञाति · क्वसु: जज्ञिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जानान
जानान
jānāna
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जानान mfn. pr. p. Ā. √ ज्ञा, q.v.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (418,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जानान a. Knowing, understanding.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0512-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जानानःजानान (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: ज्ञा + शानच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जानानः 📚 ➤ जानना, समझना (वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद))
संस्कृत: अवबोधने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जानान 📚mfn. pr. p. Ā. √ ज्ञा, q.v🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जानानः: ज्ञा + शानच् — वर्तमानकालिक कृदन्त (आत्मनेपद)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें