🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:06:10 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जायस

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जायसे

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जायसे

अर्थ: उत्पन्न करना, पैदा होना

संस्कृत: प्रादुर्भावे

अंग्रेज़ी: to be born,to become, to come to existence

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जन् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन
  2. जन् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे
  3. जै धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे
  4. जन् धातु (जुहोत्यादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — जन् (दिवादिगण) · अर्थ: उत्पन्न करना, पैदा होना (प्रादुर्भावे)

लट् लकार, आत्मनेपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजायतेजायेतेजायन्ते
मध्यमजायसेजायेथेजायध्वे
उत्तमजायेजायावहेजायामहे

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट् (आत्मने.): जायते · लिट् (आत्मने.): जज्ञे · लुट् (आत्मने.): जनिता · लृट् (आत्मने.): जनिष्यते · लोट् (आत्मने.): जायताम् · लङ् (आत्मने.): अजायत · विधिलिङ् (आत्मने.): जायेत · आशीर्लिङ् (आत्मने.): जनिषीष्ट · लुङ् (आत्मने.): अजनि · लृङ् (आत्मने.): अजनिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जनन · ण्वुल्: जनकः · तृच्: जनिता · यत्: जन्यः · तव्य: जनितव्यः · अनीयर्: जननीयः · क्त: जातः · क्तवतु: जातवान् · शानच्: जायमानः · क्त्वा: जनित्वा · ल्यप्: प्रजाय · तुमुन्: जनितुम् · णमुल्: जनम् · घञ्: जनः · क्तिन्: जाति · क्वसु: जेनिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जन्
जन्
jan
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
📗 अमरकोश — पर्याय
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जन् cl. 1. [RV.; AV.] and cl. 10. जनति, ˚ते (Subj. जनत्, RV.; ˚नात्, AV. vi, 81, 3; Ā. ˚नत, RV. x, 123, 7; impf. अजनत्, RV.; p. जनत्), जनयति, ˚ते (in later language only P. Pāṇ. i, 3, 86; Subj. ˚नयत्; impf. अजनयत्; aor. अजीजनत्; p. जनयत्; inf. जनयितवै, ŚBr. xiv), twice cl. 3. (Subj. जजनत्, MaitrS. i, 3, 20 and 9, 1 [Kāṭh. ix, 8]; cf. Pāṇ. vi, 1, 192 and vii, 4, 78, Kāś.; pr. जजन्ति, Dhātup. xxv, 24; aor. Ā. जनिष्ट; Ā. अजनि, RV. ii, 34, 2; perf. जजान; 3. pl. जज्ञुर्, RV. &c.; once जजनुर्, viii, 97, 10; p. ˚ज्ञिवस्; Ved. inf. जनितोस्, iv, 6, 7; AitBr.; ŚBr. iii; [Pāṇ. iii, 4, 6]; Ved. ind.p. ˚नित्वी, RV. x, 65, 7) to generate, beget, produce, create, cause, RV.; AV. &c.; to produce (a song of praise, &c.), RV.; (cl. 10. or Caus.) to cause to be born, AV. vii, 19, 1; xiii, 1, 19; VarBṛ. xiv, 1; xix; to assign, procure, RV.; VS. xix, 94; cl. 4. जायते (ep. also ˚ति; impf. अजायत; pr.p. जायमान; fut. जनिष्यते; aor. अजनिष्ट; 1. [RV. viii, 6, 10] and 3. sg. अजनि; 3. sg. जनि, i, 141, 1; जानि, 7, 36; perf. जज्ञे, 2. sg. ˚ज्ञिषे, 3. pl. ˚ज्ञिरे, p. ˚ज्ञान) and [RV.] cl. 2. (?) Ā. (2. sg. जनिषे, 2. pl. ˚निध्वे, Impv. ˚निष्वा [vi, 15, 18], ˚निध्वम्, cf. Pāṇ. vii, 2, 78; impf. 3. p. अज्ञत [aor., Pāṇ. ii, 4, 80], AitBr.), twice cl. 1. Ā. (impf. 3. pl. अजनता, RV. iv, 5, 5; p. जनमान, viii, 99, 3) to be born or produced, come into existence, RV.; AV. &c.; to grow (as plants, teeth), AV. iv f.; AitBr. vii, 15; ŚBr. xiv; KātyŚr.; Mn. ix, 38; VarBṛS.; to be born as, be by birth or nature (with double nom.), MBh. i, 11, 14; Pañcat. iv, 1, 5; to be born or destined for (acc.), RV. iv, 5, 5; MuṇḍUp. iii, 1, 10 (v.l. जयते for जाय्˚); to be born again, Mn. iv, ix, xi f.; MBh. i, iii, xiii; Hit. Introd. 14; to become, be, RV.; AV. &c.; to be changed into (dat.), Pāṇ. ii, 3, 13, Kāś.; to take place, happen, Vet. i, 11; iv, 25; to be possible or applicable or suitable, Suśr.; to generate, produce, R. iii, 20, 17; Caraṇ. : Pass. जन्यते, to be born or produced, Pāṇ. vi, 4, 43 : Desid. जिजनिषति, 42, Kāś. : Intens. जञ्जन्यते and जाजाय्˚, 43 (cf. Vop. xx, 17);
जन्, [cf. γίγνομαι; Lat. gigno, (g)nascor; Hib. genim, ‘I beget, generate’.]
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (410,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जन् {c4c} A. (जायते, जज्ञे, अजानि-अजनिष्ट, जनितुं, जात; pass. जन्यते or जायते) 1 To be born or produced (with abl. of source of birth); अजनि ते वै पुत्रः Ait. Br.; Ms. 1. 9; 3. 39, 41; प्राणाद्वायुरजायत Rv. 10. 90. 12; Ms. 10. 8; 3. 76; 1. 75. --2 To rise, spring up, grow (as a plant &c.). --3 To be, become, happen, take place, occur; अनिष्टादिष्टलाभेऽपि न गतिर्जायते शुभा H. 1. 6; रक्तनेत्रोऽजानि क्षणात् Bk. 6. 32; Y. 3. 226; Ms. 1. 99. --4 To be possible, applicable &c. --5 To be born or destined for anything. --Caus. (जनयति) 1 To give birth, beget, cause, produce. --2 To cause, occasion.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0505-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जायसेजन् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: जन् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे | जै धातु (भ्वादिगण, आत्मनेपद) — लट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जायसे 📚 ➤ उत्पन्न करना, पैदा होना
संस्कृत: प्रादुर्भावे

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जन् 📚cl. 1. [RV.; AV.] and cl. 10. जनति, ˚ते (Subj. जनत्, RV.; ˚नात्, AV. …🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें