🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:22:03 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जास्ती

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जास्ती

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जास्ती

अर्थ: मार डालना, दुःख देना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: हिंसायाम्

अंग्रेज़ी: to kill, to hurt, to hit, to strike, to injure

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जास्ति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: जस् + क्तिन्
  2. जास्ति (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: जस् + क्तिन्
  3. जास्ति (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: जस् + क्तिन्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — जास्ति (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजास्तिःजास्तीजास्तयः
द्वितीयाजास्तिम्जास्तीजास्तीः
तृतीयाजास्त्याजास्तिभ्याम्जास्तिभिः
चतुर्थीजास्तये / जास्त्यैजास्तिभ्याम्जास्तिभ्यः
पञ्चमीजास्तेः / जास्त्याःजास्तिभ्याम्जास्तिभ्यः
षष्ठीजास्तेः / जास्त्याःजास्त्योःजास्तीनाम्
सप्तमीजास्तौ / जास्त्याम्जास्त्योःजास्तिषु
सम्बोधनहे जास्तेहे जास्तीहे जास्तयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — जस् (चुरादिगण) · अर्थ: मार डालना, दुःख देना (हिंसायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजसति / जासयतिजसतः / जासयतःजसन्ति / जासयन्ति
मध्यमजससि / जासयसिजसथः / जासयथःजसथ / जासयथ
उत्तमजसामि / जासयामिजसावः / जासयावःजसामः / जासयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जसति · लट् (आत्मने.): जासयते · लिट्: जजास · लिट् (आत्मने.): जासयाञ्चक्रे · लुट्: जसिता · लुट् (आत्मने.): जासयिता · लृट्: जसिष्यति · लृट् (आत्मने.): जासयिष्यते · लोट्: जसतात् · लोट् (आत्मने.): जासयताम् · लङ्: अजसत् · लङ् (आत्मने.): अजासयत · विधिलिङ्: जसेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): जासयेत · आशीर्लिङ्: जस्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): जासयिषीष्ट · लुङ्: अजसीत् · लुङ् (आत्मने.): अजीजसत · लृङ्: अजसिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अजासयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जसन · ण्वुल्: जासकः · तृच्: जसिता · यत्: जास्यः · ण्यत्: जास्यः · तव्य: जसितव्यः · अनीयर्: जसनीयः · क्त: जस्तः · क्तवतु: जस्तवान् · शतृ: जसन् · स्य-शतृ: जसिष्यन् · शानच्: जासयमानः · क्त्वा: जस्त्वा · ल्यप्: प्रजस्य · तुमुन्: जसितुम् · णमुल्: जासम् · घञ्: जासः · क्तिन्: जस्ति · क्वसु: जेसिवान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जास्ती
जास्ती
jāstī
ⓘ "जास्ति" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जास्ती १ वि॰ [अ॰ ज्यादती से देश॰ रूप] अधिक । ज्यादा । उ॰— गिरी ऐसी दमदार थी कि पाव भर तौलते तो छह से जास्ती सुपारी नहीं चढा़ पाते तराजू पर ।—नई॰, पृ॰ ७८ ।
जास्ती २ संज्ञा स्त्री॰ ज्यादती ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जास्तीजास्ति (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: जस् + क्तिन् 📚
अन्य सम्भावना: जास्ति (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, द्विवचन · कृदन्त: जस् + क्तिन् | जास्ति (स्त्री.) — सम्बोधन, द्विवचन · कृदन्त: जस् + क्तिन्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जास्ती 📚 ➤ मार डालना, दुःख देना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: हिंसायाम्

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जास्ति 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जास्ती: जस् + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें