🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:35:06 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जित्वर

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जित्वर

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जित्वर

अर्थ: विजयी, जीतने वाला, विजेता

संस्कृत: जयशीलः · पर्याय: जेतृ, जिष्णु

व्युत्पत्ति: जि+क्वरप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जित्वर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन
  2. जित्वर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — जित्वर (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजित्वरःजित्वरौजित्वराः
द्वितीयाजित्वरम्जित्वरौजित्वरान्
तृतीयाजित्वरेणजित्वराभ्याम्जित्वरैः
चतुर्थीजित्वरायजित्वराभ्याम्जित्वरेभ्यः
पञ्चमीजित्वरात् / जित्वराद्जित्वराभ्याम्जित्वरेभ्यः
षष्ठीजित्वरस्यजित्वरयोःजित्वराणाम्
सप्तमीजित्वरेजित्वरयोःजित्वरेषु
सम्बोधनहे जित्वरहे जित्वरौहे जित्वराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जित्वर
जित्वर
jitvara
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
📗 अमरकोश — पर्याय
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जित्वर वि॰ [सं॰] [वि॰ स्त्री॰ जित्वरी] जेता । जीतनेवाला । विजयी ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जित्वर mf(ई, Pāṇ. iii, 2, 163; cf. स-जित्वरी)n. ifc. overcoming, Car. vi, 5, 95
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (420,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जित्वर a. [जि-क्वरप्] (री f.) Victorious, conquering, triumphant; शस्त्राण्युपायंसत जित्वराणि Bk. 1. 16; करदीकृतभूपालो भातृभिर्जित्वरैर्दिशां Śi. 2. 9. --री N. of the city Benares.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0514-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जित्वर त्रि० जि--क्वरप् । जयशीले “सुराध्वरे घस्मरजित्वरेण” “शस्त्राण्युपायपायंसत जित्वराणि” भट्टिः “करदीकृतभूपालो भ्रातृभिर्जित्वरैर्द्विषाम्” माघः । क्वरपः टिड्ढाण ञित्यादि” पा० सूत्रे पाठात् स्त्रियां ङीप् । मुग्ध० मते क्ष्वरप् षित्त्वात् ईप् इति भेदः । सा च २ काशीपूर्य्यां त्रिका० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3120,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जित्वरः, त्रि, (जयतीति । जि + “इण्नशजि- शर्त्तिभ्यः क्वरप् ।” ३ । २ । १६३ । इति क्वरप् ।) जेता । इत्यमरः । २ । ८ । ७७ ॥ (यथा, माघे । २ । ९ । “करदीकृतभूपालो भ्रातृभिर्जित्वरैर्दृशाम् । विनाप्यस्मदलम्भूष्णुरिज्यायै तपसः सुतः ॥”)
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-535-a)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जित्वरजित्वर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: जित्वर (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जित्वर 📚 ➤ विजयी, जीतने वाला, विजेता
संस्कृत: जयशीलः · पर्याय: जेतृ, जिष्णु

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जित्वर 📚जेता । जीतनेवाला । विजयी🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
जित्वर
विजयी (२.८.७७) — जेता, जिष्णु

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

  • जित्वर = जित् + वर कर्मधारय (सम्भावित — पूर्वपद विशेषण)

ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬