🕉️ 20 November 2026, Friday · 09:31:00 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जियारा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जिया+आरा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जिया

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: ‘sir, mister, Mr.’ (attached to names as a mark of respect), W.

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जी (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — जी (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजीःजियौजियः
द्वितीयाजियम्जियौजियः
तृतीयाजियाजीभ्याम्जीभिः
चतुर्थीजियेजीभ्याम्जीभ्यः
पञ्चमीजियःजीभ्याम्जीभ्यः
षष्ठीजियःजियोःजियाम्
सप्तमीजियिजियोःजीषु
सम्बोधनहे जीःहे जियौहे जियः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

आरा

अर्थ: मोची की रांपी

संस्कृत: चर्मखण्डनशस्त्रम् · पर्याय: चर्मप्रभेधिका

व्युत्पत्ति: आ+ऋ+घञ्+ टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. रा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच्
  3. आरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. आरा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  5. रा (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच्
  6. रा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच्
  7. आरा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  8. रा (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आरा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआराआरेआराः
द्वितीयाआराम्आरेआराः
तृतीयाआरयाआराभ्याम्आराभिः
चतुर्थीआरायैआराभ्याम्आराभ्यः
पञ्चमीआरायाःआराभ्याम्आराभ्यः
षष्ठीआरायाःआरयोःआराणाम्
सप्तमीआरायाम्आरयोःआरासु
सम्बोधनहे आरेहे आरेहे आराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जी
जी
jī
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जी m. ‘sir, mister, Mr.’ (attached to names as a mark of respect), W.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (422,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "जी" आता है (8)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जियाजी (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन 📚
आराआरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: रा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच् | आरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जिया 📚 ➤ मन । दील । तबीयत । चित्त उमा-कोश
अंग्रेज़ी (मोनियर-विलियम्स): ‘sir, mister, Mr.’ (attached to names as a mark of respect), W.

आरा 📚 ➤ मोची की रांपी
संस्कृत: चर्मखण्डनशस्त्रम् · पर्याय: चर्मप्रभेधिका

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जी 📚मन । दील । तबीयत । चित्त🟠🔵
आरा 📚एक लोहे की दाँतीदार पटरी जिससे रेत कर लकड़ी चीरी जाती है । इसके दोनों …🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
आरा

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
जियाराजिया + आरादीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें