🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:31:17 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जोड

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जोड

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जोड

अर्थ: जाना, बांधना (भाववाचक कृदन्त)

संस्कृत: गतौ बन्धने च

अंग्रेज़ी: to go, to bind

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जोड (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: जुड् + घञ्
  2. जोड (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: जुड् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — जोड (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजोडःजोडौजोडाः
द्वितीयाजोडम्जोडौजोडान्
तृतीयाजोडेनजोडाभ्याम्जोडैः
चतुर्थीजोडायजोडाभ्याम्जोडेभ्यः
पञ्चमीजोडात् / जोडाद्जोडाभ्याम्जोडेभ्यः
षष्ठीजोडस्यजोडयोःजोडानाम्
सप्तमीजोडेजोडयोःजोडेषु
सम्बोधनहे जोडहे जोडौहे जोडाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — जुड् (तुदादिगण) · अर्थ: जाना, बांधना (गतौ बन्धने च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजुडतिजुडतःजुडन्ति
मध्यमजुडसिजुडथःजुडथ
उत्तमजुडामिजुडावःजुडामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जुडति · लिट्: जुजोड · लुट्: जोडिता · लृट्: जोडिष्यति · लोट्: जुडतात् · लङ्: अजुडत् · विधिलिङ्: जुडेत् · आशीर्लिङ्: जुड्यात् · लुङ्: अजोडीत् · लृङ्: अजोडिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जोडन · ण्वुल्: जोडकः · तृच्: जोडिता · ण्यत्: जोड्यः · तव्य: जोडितव्यः · अनीयर्: जोडनीयः · क्त: जुडितः · क्तवतु: जुडितवान् · शतृ: जुडन् · स्य-शतृ: जोडिष्यन् · क्त्वा: जुडित्वा · ल्यप्: प्रजुड्य · तुमुन्: जोडितुम् · णमुल्: जोडम् · घञ्: जोडः · क्तिन्: जुट्टि · क्वसु: जुजुड्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जोड
जोड
joḍa
🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
जोड ifc. the chin (e.g. अ-, अश्व-, एक-, खर-, गो-, मर्कट-, सूकर-, हस्ति-; जहि-), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (425,2)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
जोड पु० जुड--बन्धने घञ् । बन्धने । जहिजोडम् सि० कौ० ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3148,b)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)
🔁 जिनके अर्थ में "जोड" आता है (30)
पर्वावधि गाँठ । ग्रंथि । जोड़श्लिष्टि जोड़ । मिलान । लगावअधिशय योग । जोड़ । मिलाई गई या दी हुई वस्तुजोली †पु संज्ञा स्त्री॰ वह जो बराबरी का हो । जोड़ । जोड़ी । यौ॰—हमजोलीटोटल जोड़ । ठीक । मीजान । मुहा॰—टोटल मिलाना = जोड़ ठीक करनाजाइंट जोड़ । पैबंदयोगजफल वह अंक या फल जो दो अंकों को जोड़ने से प्राप्त हो । जोड़ । योग । (गणित)संयुजा मेल । मिलान । जोड़प्रसख्या सब संख्याओं का योग । जोड । कुल । मीजान । टोटलअंतसंश्लेष संधि । जोड़प्रतिवर्धी जोड़ । बराबरी कायमक एक प्रकार का शब्दासंकार या अनुप्रास जिसमें एक ही शब्द कई बार आता है; प…उपमा किसी वस्तु, व्यापार या गुण को दूसरी वस्तु, व्यापार या गुण के समान प्रक…ऐक्य एक का भाव । एकत्वपाटी परिपाटी । अनुक्रम । रीतिसंधि दो चीजों का एक में मिलाना । मेल । संयोगकेनार एक नरक का नाम । कुंभीपाक नरकश्लेष मिलना । जुड़ना । एक में सटने यो लगने का भावसंकलन एकत्र करने कौ क्रिया । संग्रह करनाद्वितीय दूसराइच्छक कामना या इच्छा करनेवालसंसक्ति लगाव । मिलानयोजना किसी काम में लगाने की क्रिया या भाव । नियुक्त करने की क्रिया । नियुक्त…खाम चिट्ठी का लिफाफासटान सटने की क्रिया या भाव । मिलानअप्पय बहना (नदी आदि का)पैवंद कपड़े आदि का वह छोटा टुकड़ा जो किसी बड़े कपड़े आदि का छेद बंद करने के …मीजान तुला । तराजूशुमार गिनती । गणनामतैक्य मतों या विचारों की एकता । दो या अनेक व्यक्तियों की एक राय होना

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जोडजोड (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: जुड् + घञ् 📚
अन्य सम्भावना: जोड (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: जुड् + अच्

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जोड 📚 ➤ जाना, बांधना (भाववाचक कृदन्त)
संस्कृत: गतौ बन्धने च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जोड 📚ifc. the chin (e.g. अ-, अश्व-, एक-, खर-, गो-, मर्कट-, सूकर-, हस्ति-; ज…🔵🟣🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जोड: जुड् + घञ् — भाववाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें