🕉️ 21 November 2026, Saturday · 01:43:55 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

जोषी

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

जोषी

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

जोषी

अर्थ: विचार करना, चाहना, पीड़ा करना, मार डालना, तर्क करना, सुख देना, संतुष्ट होना (कर्तृवाचक कृदन्त)

संस्कृत: परितर्कणे परितर्पणे च

अंग्रेज़ी: to think, to wish, to kill, to destroy, to guess, to make happy, to satisfy, to be satisfied

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. जोषी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जुष् + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — जोषी (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाजोषीजोष्यौजोष्यः
द्वितीयाजोषीम्जोष्यौजोषीः
तृतीयाजोष्याजोषीभ्याम्जोषीभिः
चतुर्थीजोष्यैजोषीभ्याम्जोषीभ्यः
पञ्चमीजोष्याःजोषीभ्याम्जोषीभ्यः
षष्ठीजोष्याःजोष्योःजोषीणाम्
सप्तमीजोष्याम्जोष्योःजोषीषु
सम्बोधनहे जोषिहे जोष्यौहे जोष्यः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — जुष् (चुरादिगण) · अर्थ: विचार करना, चाहना, पीड़ा करना, मार डालना, तर्क करना, सुख देना, संतुष्ट होना (परितर्कणे परितर्पणे च)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमजोषति / जोषयतिजोषतः / जोषयतःजोषन्ति / जोषयन्ति
मध्यमजोषयसि / जोषसिजोषथः / जोषयथःजोषथ / जोषयथ
उत्तमजोषयामि / जोषामिजोषयावः / जोषावःजोषयामः / जोषामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: जोषति · लट् (आत्मने.): जोषयते · लिट्: जुजोष · लिट् (आत्मने.): जोषयाञ्चक्रे · लुट्: जोषयिता · लुट् (आत्मने.): जोषयिता · लृट्: जोषयिष्यति · लृट् (आत्मने.): जोषयिष्यते · लोट्: जोषतात् · लोट् (आत्मने.): जोषयताम् · लङ्: अजोषत् · लङ् (आत्मने.): अजोषयत · विधिलिङ्: जोषयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): जोषयेत · आशीर्लिङ्: जुष्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): जोषयिषीष्ट · लुङ्: अजूजुषत् · लुङ् (आत्मने.): अजूजुषत · लृङ्: अजोषयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अजोषयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: जोषण · ण्वुल्: जोषकः · तृच्: जोषिता · यत्: जोष्यः · ण्यत्: जोष्यः · तव्य: जोषितव्यः · अनीयर्: जोषणीयः · क्त: जुषितः · क्तवतु: जुषितवान् · शतृ: जोषन् · स्य-शतृ: जोषिष्यन् · शानच्: जोषयमाणः · क्त्वा: जुषित्वा · ल्यप्: प्रजुष्य · तुमुन्: जोषितुम् · णमुल्: जोषम् · घञ्: जोषः · क्तिन्: जुष्टि · क्वसु: जुजुष्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — जोषी
जोषी
joṣī
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
जोषी संज्ञा पुं॰ [सं॰ ज्योतिषी]
१. गुजराती ब्राह्मणों की एक जाति ।
२. महाराष्ट्र ब्राह्मणों की एक जाति ।
३. पहाड़ी ब्राह्मणों की एक जाति ।
४. ज्योंतिषी । गणक—(क्व॰) ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
जोषीजोषी (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: जुष् + अच् 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

जोषी 📚 ➤ विचार करना, चाहना, पीड़ा करना, मार डालना, तर्क करना, सुख देना, संतुष्ट होना (कर्तृवाचक कृदन्त)
संस्कृत: परितर्कणे परितर्पणे च

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
जोषी 📚गुजराती ब्राह्मणों की एक जाति🟠

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • जोषी: जुष् + अच् — कर्तृवाचक कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें