🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:24:34 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

झलारा

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

झला+आरा

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

झला

अर्थ: लड़की, पुत्री

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. झला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — झला (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाझलाझलेझलाः
द्वितीयाझलाम्झलेझलाः
तृतीयाझलयाझलाभ्याम्झलाभिः
चतुर्थीझलायैझलाभ्याम्झलाभ्यः
पञ्चमीझलायाःझलाभ्याम्झलाभ्यः
षष्ठीझलायाःझलयोःझलानाम्
सप्तमीझलायाम्झलयोःझलासु
सम्बोधनहे झलेहे झलेहे झलाः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

आरा

अर्थ: मोची की रांपी

संस्कृत: चर्मखण्डनशस्त्रम् · पर्याय: चर्मप्रभेधिका

व्युत्पत्ति: आ+ऋ+घञ्+ टाप्

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. आरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन
  2. रा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच्
  3. आरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
  4. आरा (स्त्री.) — द्वितीया विभक्ति, बहुवचन
  5. रा (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच्
  6. रा (पुं.) — तृतीया विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच्
  7. आरा (स्त्री.) — सम्बोधन, बहुवचन
  8. रा (पुं.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — आरा (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाआराआरेआराः
द्वितीयाआराम्आरेआराः
तृतीयाआरयाआराभ्याम्आराभिः
चतुर्थीआरायैआराभ्याम्आराभ्यः
पञ्चमीआरायाःआराभ्याम्आराभ्यः
षष्ठीआरायाःआरयोःआराणाम्
सप्तमीआरायाम्आरयोःआरासु
सम्बोधनहे आरेहे आरेहे आराः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — झला
झला
jhalā
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे🟢 वाचस्पत्यम्🟤 शब्दकल्पद्रुम
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
झला १पु † संज्ञा पुं॰ [हिं॰ झड़]
१. हलकी वर्षा ।
२. झालर, तोरण या बंदनवार आदि ।
३. पंखा । बीजना । बेना ।
४. समूह । उ॰—झलकत आवैं झुंड झिलिम झलानि झप्यो, तमकत आवै तेगवाही औ सिलाही हैं ।—पद्माकर (शब्द॰) ।
५. तीब्र वर्षा । झड़ी लगना ।
झला २ संज्ञा स्त्री॰ [सं॰]
१. आतप । धूप । चिलचिलाती धूप । चमका ।
२. पुत्री । कन्या । बेटी (को॰) ।
३. झिल्ली । झींगुर (को॰) ।
झला ३ † संज्ञा पुं॰ [सं॰ ज्वाला अथवा झल]
१. क्रोध । गुस्सा ।
२. जलन । दाह ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
झला f. a girl, L.
sun-heat, L.
(= झिल्ली) a cricket (also झाला, W.), L.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (428,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
झला 1 A girl, daughter. --2 Sunshine, glittering light, splendour. --3 A cricket.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0521-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
झला स्त्री झरा--पृषो० । १ कन्यायाम् २ आतपोर्म्मौ च मेदि०
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3184,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🟤 शब्दकल्पद्रुम (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
झला, स्त्री, कन्या । आतपस्योर्म्मिः । इति भेदिनी । ने, २० ॥
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (2-569-b)
स्रोत: राधाकान्तदेव, शब्दकल्पद्रुम (1822–1858). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
झलाझला (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
आराआरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन 📚
अन्य सम्भावना: रा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: आ + रै + अच् | आरा (स्त्री.) — प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

झला 📚 ➤ लड़की, पुत्री

आरा 📚 ➤ मोची की रांपी
संस्कृत: चर्मखण्डनशस्त्रम् · पर्याय: चर्मप्रभेधिका

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
झला 📚पु † संज्ञा पुं॰🟠🔵🟣🟢🟤
आरा 📚एक लोहे की दाँतीदार पटरी जिससे रेत कर लकड़ी चीरी जाती है । इसके दोनों …🟠🔵🟣🟢🟤

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

शब्दअमरकोश — विषय, पर्याय
आरा

ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

पदम्विच्छेदःसन्धिसूत्रम्
झलाराझला + आरादीर्घ अकः सवर्णे दीर्घः (६.१.१०१)

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें