🕉️ 19 November 2026, Thursday · 09:52:48 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ढेर

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ढे+र

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ढे

अर्थ: जाना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)

संस्कृत: गतौ

अंग्रेज़ी: to go

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ढि (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: हय् + क्तिन्

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — ढि (स्त्रीलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाढिःढीढयः
द्वितीयाढिम्ढीढीः
तृतीयाढ्याढिभ्याम्ढिभिः
चतुर्थीढये / ढ्यैढिभ्याम्ढिभ्यः
पञ्चमीढेः / ढ्याःढिभ्याम्ढिभ्यः
षष्ठीढेः / ढ्याःढ्योःढीनाम्
सप्तमीढौ / ढ्याम्ढ्योःढिषु
सम्बोधनहे ढेहे ढीहे ढयः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — हय् (भ्वादिगण) · अर्थ: जाना (गतौ)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमहयतिहयतःहयन्ति
मध्यमहयसिहयथःहयथ
उत्तमहयामिहयावःहयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: हयति · लिट्: जहाय · लुट्: हयिता · लृट्: हयिष्यति · लोट्: हयतात् · लङ्: अहयत् · विधिलिङ्: हयेत् · आशीर्लिङ्: हय्यात् · लुङ्: अहयीत् · लृङ्: अहयिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: हयन · ण्वुल्: हायकः · तृच्: हयिता · ण्यत्: हाय्यः · तव्य: हयितव्यः · अनीयर्: हयनीयः · क्त: हयितः · क्तवतु: हयितवान् · शतृ: हयन् · स्य-शतृ: हयिष्यन् · क्त्वा: हयित्वा · ल्यप्: प्रहय्य · तुमुन्: हयितुम् · णमुल्: हायम् · घञ्: हायः · क्तिन्: ढि · क्वसु: ज्झ्वान्

र

अर्थ: ड अग्नि

व्युत्पत्ति: रा +

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. र (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — र (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमारःरौराः
द्वितीयारम्रौरान्
तृतीयारेणराभ्याम्रैः
चतुर्थीरायराभ्याम्रेभ्यः
पञ्चमीरात् / राद्राभ्याम्रेभ्यः
षष्ठीरस्यरयोःराणाम्
सप्तमीरेरयोःरेषु
सम्बोधनहे रहे रौहे राः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ढी
ढी
ḍhī
ⓘ "ढि" ठीक इसी रूप में नहीं मिला — निकटतम शब्द दिखाया गया है।
🟠 शब्दसागर
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
ढी † संज्ञा स्त्री॰ [हिं॰ ड़ीह या ढीह] दे॰ ढीह ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ढेढि (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: हय् + क्तिन् 📚
रर (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ढे 📚 ➤ जाना (भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त)
संस्कृत: गतौ

र 📚 ➤ ड अग्नि

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ढि 📚सीधा मूल रूप नहीं मिला — 📚 छूकर निकटतम शब्द देखें

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • ढे: हय् + क्तिन् — भाववाचक स्त्रीलिङ्ग कृदन्त

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें