॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: रात
संस्कृत: रात्रिः · पर्याय: शर्वरी, निशा, निशीथिनी, रात्रि, त्रियामा
व्युत्पत्ति: तमि+ङीष्
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका
| विभक्ति | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथमा | तमी | तम्यौ | तम्यः |
| द्वितीया | तमीम् | तम्यौ | तमीः |
| तृतीया | तम्या | तमीभ्याम् | तमीभिः |
| चतुर्थी | तम्यै | तमीभ्याम् | तमीभ्यः |
| पञ्चमी | तम्याः | तमीभ्याम् | तमीभ्यः |
| षष्ठी | तम्याः | तम्योः | तमीनाम् |
| सप्तमी | तम्याम् | तम्योः | तमीषु |
| सम्बोधन | हे तमि | हे तम्यौ | हे तम्यः |
रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।
अर्थ: याचना करना, रोगी होना, श्रीमान् होना, आशीर्वाद देना
संस्कृत: याच्ञोपतापैश्वर्याशीष्षु
अंग्रेज़ी: to seek help, to beg, to irritate, to bless, to master
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | नाथतात् / नाथताद् / नाथतु | नाथताम् | नाथन्तु |
| मध्यम | नाथ / नाथतात् / नाथताद् | नाथतम् | नाथत |
| उत्तम | नाथानि | नाथाव | नाथाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: नाथति · लट् (आत्मने.): नाथते · लिट्: ननाथ · लिट् (आत्मने.): ननाथे · लुट्: नाथिता · लुट् (आत्मने.): नाथिता · लृट्: नाथिष्यति · लृट् (आत्मने.): नाथिष्यते · लोट्: नाथतात् · लोट् (आत्मने.): नाथताम् · लङ्: अनाथत् · लङ् (आत्मने.): अनाथत · विधिलिङ्: नाथेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): नाथेत · आशीर्लिङ्: नाथ्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): नाथिषीष्ट · लुङ्: अनाथीत् · लुङ् (आत्मने.): अनाथिष्ट · लृङ्: अनाथिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अनाथिष्यत
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: नाथन · ण्वुल्: नाथकः · तृच्: नाथिता · ण्यत्: नाथ्यः · तव्य: नाथितव्यः · अनीयर्: नाथनीयः · क्त: नाथितः · क्तवतु: नाथितवान् · शतृ: नाथन् · स्य-शतृ: नाथिष्यन् · शानच्: नाथमानः · क्त्वा: नाथित्वा · ल्यप्: प्रनाथ्य · तुमुन्: नाथितुम् · णमुल्: नाथम् · घञ्: नाथः · क्तिन्: नात्ति · क्वसु: ननाथ्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| तमि | तमी (स्त्री.) — सम्बोधन, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: तम् धातु (दिवादिगण, आत्मनेपद) — लुङ् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · कर्मणि/भावे (माङ्योग में अट्-आगम का अभाव — न माङ्योगे) |
| नाथ | नाथ् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: नाथ (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन | नाथ (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन |
तमि 📚 ➤ रात
संस्कृत: रात्रिः · पर्याय: शर्वरी, निशा, निशीथिनी, रात्रि, त्रियामा
नाथ 📚 ➤ याचना करना, रोगी होना, श्रीमान् होना, आशीर्वाद देना
संस्कृत: याच्ञोपतापैश्वर्याशीष्षु
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| तमी 📚 | रात । रात्रि । निशा | 🟠🔵🟣🟢🟤 |
| नाथ् 📚 | cl. 1. Ā. (Dhātup. ii, 6) नाथते, TS.; Kāṭh. &c. (˚ति, MBh.; Kathās.; … | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
| शब्द | अमरकोश — विषय, पर्याय |
|---|---|
| तमी |
रात्रि के और नाम (१.४.५) — विभावरी, तमस्विनी, रजनी, यामिनी |
ⓘ विषय पर क्लिक करें — अमरकोश का वह मूल श्लोक अन्वय, अनुवाद व भावार्थ सहित खुलेगा; शब्द पर क्लिक करें — शब्द-रूपावली।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड