🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:38:33 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तर्कति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तर्कति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तर्कति

अर्थ: बोलना, कहना, प्रकाशित होना, चमकना, तर्क करना, कल्पना करना, वाद करना, शंका करना

संस्कृत: भाषायाम्

अंग्रेज़ी: to speak, to talk

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तर्क् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. तर्कता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: तर्क + तल् (भाववाचक)
  3. तर्कत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तर्क् + शतृ
  4. तर्कत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तर्क् + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — तर्क् (चुरादिगण) · अर्थ: बोलना, कहना, प्रकाशित होना, चमकना, तर्क करना, कल्पना करना, वाद करना, शंका करना (भाषायाम्)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतर्कति / तर्कयतितर्कतः / तर्कयतःतर्कन्ति / तर्कयन्ति
मध्यमतर्कयसि / तर्कसितर्कथः / तर्कयथःतर्कथ / तर्कयथ
उत्तमतर्कयामि / तर्कामितर्कयावः / तर्कावःतर्कयामः / तर्कामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तर्कति · लट् (आत्मने.): तर्कयते · लिट्: ततर्क · लिट् (आत्मने.): तर्कयाञ्चक्रे · लुट्: तर्कयिता · लुट् (आत्मने.): तर्कयिता · लृट्: तर्कयिष्यति · लृट् (आत्मने.): तर्कयिष्यते · लोट्: तर्कतात् · लोट् (आत्मने.): तर्कयताम् · लङ्: अतर्कत् · लङ् (आत्मने.): अतर्कयत · विधिलिङ्: तर्कयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): तर्कयेत · आशीर्लिङ्: तर्क्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): तर्कयिषीष्ट · लुङ्: अततर्कत् · लुङ् (आत्मने.): अततर्कत · लृङ्: अतर्कयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अतर्कयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तर्कण · ण्वुल्: तर्ककः · तृच्: तर्किता · यत्: तर्क्यः · ण्यत्: तर्क्यः · तव्य: तर्कितव्यः · अनीयर्: तर्कणीयः · क्त: तर्कितः · क्तवतु: तर्कितवान् · शतृ: तर्कन् · स्य-शतृ: तर्किष्यन् · शानच्: तर्कयमाणः · क्त्वा: तर्कित्वा · ल्यप्: प्रतर्क्य · तुमुन्: तर्कितुम् · णमुल्: तर्कम् · घञ्: तर्कः · क्तिन्: तर्क्ति · क्वसु: ततर्क्वान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तर्कतितर्क् धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: तर्कता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: तर्क + तल् (भाववाचक) | तर्कत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: तर्क् + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तर्कति ➤ बोलना, कहना, प्रकाशित होना, चमकना, तर्क करना, कल्पना करना, वाद करना, शंका करना
संस्कृत: भाषायाम्

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें