🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:37:10 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

तर्जित

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

तर्जित

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

तर्जित

अर्थ: डराना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))

संस्कृत: भर्त्सने

अंग्रेज़ी: threatened, R. vi; Ragh. xi, 78

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. तर्जित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तर्ज् + क्त
  2. तर्जित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तर्ज् + क्त

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका   📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

शब्दरूप — तर्जित (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमातर्जितःतर्जितौतर्जिताः
द्वितीयातर्जितम्तर्जितौतर्जितान्
तृतीयातर्जितेनतर्जिताभ्याम्तर्जितैः
चतुर्थीतर्जितायतर्जिताभ्याम्तर्जितेभ्यः
पञ्चमीतर्जितात् / तर्जिताद्तर्जिताभ्याम्तर्जितेभ्यः
षष्ठीतर्जितस्यतर्जितयोःतर्जितानाम्
सप्तमीतर्जितेतर्जितयोःतर्जितेषु
सम्बोधनहे तर्जितहे तर्जितौहे तर्जिताः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

धातुरूप — तर्ज् (भ्वादिगण) · अर्थ: डराना (भर्त्सने)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमतर्जतितर्जतःतर्जन्ति
मध्यमतर्जसितर्जथःतर्जथ
उत्तमतर्जामितर्जावःतर्जामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तर्जति · लिट्: ततर्ज · लुट्: तर्जिता · लृट्: तर्जिष्यति · लोट्: तर्जतात् · लङ्: अतर्जत् · विधिलिङ्: तर्जेत् · आशीर्लिङ्: तर्ज्यात् · लुङ्: अतर्जीत् · लृङ्: अतर्जिष्यत्

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तर्जन · ण्वुल्: तर्जकः · तृच्: तर्जिता · ण्यत्: तर्ज्यः · तव्य: तर्जितव्यः · अनीयर्: तर्जनीयः · क्त: तर्जितः · क्तवतु: तर्जितवान् · शतृ: तर्जन् · स्य-शतृ: तर्जिष्यन् · क्त्वा: तर्जित्वा · ल्यप्: प्रतर्ज्य · तुमुन्: तर्जितुम् · णमुल्: तर्जम् · घञ्: तर्गः · क्तिन्: तर्क्ति · क्वसु: ततर्ज्वान्

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — तर्जित
तर्जित
tarjita
🟠 शब्दसागर🔵 मोनियर-विलियम्स🟣 आप्टे
🟠 हिन्दी शब्दसागरहिन्दी में अर्थ
तर्जित वि॰ [सं॰]
१. डाँटा या फटकारा हुआ । धमकाया हुआ ।
२. अपमानित । तिरस्कृत [को॰] ।
स्रोत: हिन्दी शब्दसागर — नागरी प्रचारिणी सभा, काशी (1916–1928; सं. श्यामसुन्दरदास आदि)। सार्वजनिक (मुक्त) कृति। डिजिटल पाठ: indic-dict (sanskrit-coders) परियोजना — OCR से बना होने के कारण कहीं-कहीं वर्तनी-दोष सम्भव।
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तर्जित mfn. threatened, R. vi; Ragh. xi, 78
scolded, reviled, Bhaṭṭ.; Rājat. iii, 34 : Sāh.
frightened, Hariv. 3911; Suśr.; Rājat. v, 398
तर्जित n. threat, R.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (440,1)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟣 आप्टे संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
तर्जित p. p. 1 Threatened. --2 Blamed. --3 Disgraced. --तं Threatening, a menace.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (0533-a)
स्रोत: V. S. Apte, The Practical Sanskrit-English Dictionary (1890). डिजिटल संस्करण © The Sanskrit Library & Thomas Malten / Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA 3.0।

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
तर्जिततर्जित (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तर्ज् + क्त 📚
अन्य सम्भावना: तर्जित (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तर्ज् + क्त

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

तर्जित 📚 ➤ डराना (भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा))
संस्कृत: भर्त्सने

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
तर्जित 📚डाँटा या फटकारा हुआ । धमकाया हुआ🟠🔵🟣

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

  • तर्जित: तर्ज् + क्त — भूतकालिक कर्मणि कृदन्त (निष्ठा)

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें