🕉️ 23 November 2026, Monday · 04:25:17 AM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

📚 हर पद का बृहद् अर्थ उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश (पाँच प्रामाणिक कोश, लगभग २.८ लाख शब्द) से — विश्लेषण में किसी भी पद के आगे 📚 छुएँ।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

ताण्ड्य

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

ताण्ड्य

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

ताण्ड्य

अर्थ: हिन्दी अर्थ उपलब्ध नहीं

अंग्रेज़ी: (fr. तण्ड g. गर्गादि) patr. of a teacher, ŚBr. vi, 1, 2, 25; VBr.; MBh. ii, xii

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. ताण्ड्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन

📗 शब्द-रूपावली में पूरी तालिका

शब्दरूप — ताण्ड्य (पुंलिङ्ग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाताण्ड्यःताण्ड्यौताण्ड्याः
द्वितीयाताण्ड्यम्ताण्ड्यौताण्ड्यान्
तृतीयाताण्ड्येनताण्ड्याभ्याम्ताण्ड्यैः
चतुर्थीताण्ड्यायताण्ड्याभ्याम्ताण्ड्येभ्यः
पञ्चमीताण्ड्यात् / ताण्ड्याद्ताण्ड्याभ्याम्ताण्ड्येभ्यः
षष्ठीताण्ड्यस्यताण्ड्ययोःताण्ड्यानाम्
सप्तमीताण्ड्येताण्ड्ययोःताण्ड्येषु
सम्बोधनहे ताण्ड्यहे ताण्ड्यौहे ताण्ड्याः

रंगीन खाना = आपका लिखा रूप। रूप प्रतिमान (paradigm) से बने हैं; कुछ शब्दों के वैकल्पिक/आर्ष रूप भिन्न हो सकते हैं।

📚 उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश — ताण्ड्य
ताण्ड्य
tāṇḍya
🔵 मोनियर-विलियम्स🟢 वाचस्पत्यम्
🔵 मोनियर-विलियम्स संस्कृत-अंग्रेज़ी कोशअंग्रेज़ी में अर्थ
ताण्ड्य m. (fr. तण्ड, g. गर्गादि) patr. of a teacher, ŚBr. vi, 1, 2, 25; VBr.; MBh. ii, xii
ताण्ड्य n. = -ब्राह्मण.
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (441,3)
स्रोत: Monier-Williams, A Sanskrit-English Dictionary (1899). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries, University of Cologne — CC BY-NC-SA।
🟢 वाचस्पत्यम् (संस्कृत-संस्कृत)संस्कृत में अर्थ
ताण्ड्य पु० तण्डिमुनेरपत्यम् गर्गा० यञ् । तण्डिमुनेर- पत्ये स्त्रियां ङीष् यलोपः । ताण्डी ।
📄 मूल मुद्रित पृष्ठ (3266,a)
स्रोत: तारानाथ तर्कवाचस्पति, वाचस्पत्यम् (1873–1884). डिजिटल संस्करण: Cologne Digital Sanskrit Dictionaries — CC BY-NC-SA।
🔗 इससे बने/आरम्भ होने वाले शब्द (समास व व्युत्पन्न)

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
ताण्ड्यताण्ड्य (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन 📚

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

ताण्ड्य 📚 ➤ (fr. तण्ड g. गर्गादि) patr. of a teacher, ŚBr. vi, 1, 2, 25; VBr.; MBh. ii, xii (अंग्रेज़ी कोश)

📚 उमा महाशब्दकोश ५ कोश

शब्दसंक्षिप्त अर्थकोश
ताण्ड्य 📚m. (fr. तण्ड, g. गर्गादि) patr. of a teacher, ŚBr. vi, 1, 2, 25; VBr.;…🔵🟢

ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से (और बृहद् अर्थ उमा महाशब्दकोश से — हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम्, शब्दकल्पद्रुम), और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬