॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण
"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद
अर्थ: तेज करना, छीलना
संस्कृत: तनूकरणे
अंग्रेज़ी: to sharpen, to peel off
सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):
लोट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):
| पुरुष | एकवचन | द्विवचन | बहुवचन |
|---|---|---|---|
| प्रथम | तक्षतात् / तक्षताद् / तक्षतु / तक्ष्णुतात् / तक्ष्णुताद् / तक्ष्णोतु | तक्षताम् / तक्ष्णुताम् | तक्षन्तु / तक्ष्णुवन्तु |
| मध्यम | तक्ष / तक्षतात् / तक्षताद् / तक्ष्णुतात् / तक्ष्णुताद् / तक्ष्णुहि | तक्षतम् / तक्ष्णुतम् | तक्षत / तक्ष्णुत |
| उत्तम | तक्षाणि / तक्ष्णवानि | तक्षाव / तक्ष्णवाव | तक्षाम / तक्ष्णवाम |
दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: तक्षति · लिट्: ततक्ष · लुट्: तक्षिता · लृट्: तक्षिष्यति · लोट्: तक्षतात् · लङ्: अतक्षत् · विधिलिङ्: तक्षेत् · आशीर्लिङ्: तक्ष्यात् · लुङ्: अतक्षीत् · लृङ्: अतक्षिष्यत्
प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: तक्षण · ण्वुल्: तक्षकः · तृच्: तष्टा · ण्यत्: तक्ष्यः · तव्य: तष्टव्यः · अनीयर्: तक्षणीयः · क्त: तष्टः · क्तवतु: तष्टवान् · शतृ: तक्ष्णुवन् · स्य-शतृ: तक्ष्यन् · क्त्वा: तष्ट्वा · ल्यप्: प्रतक्ष्य · तुमुन्: तष्टुम् · णमुल्: तक्षम् · घञ्: तक्षः · क्तिन्: तष्टि · क्वसु: ततक्ष्वान्
| पदम् | विवरणम् |
|---|---|
| ति-तक्ष | समास: ति + तक्ष् तत्पुरुष/कर्मधारय/बहुव्रीहि — प्रकार अर्थ पर निर्भर अन्तिम पद से विभक्ति-वचन: तक्ष् धातु (भ्वादिगण, परस्मैपद) — लोट् लकार, मध्यम पुरुष, एकवचन 📚 अन्य सम्भावना: तक्ष (पुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तक्ष् + घञ् | तक्ष (नपुं.) — सम्बोधन, एकवचन · कृदन्त: तक्ष् + अच् |
| शब्द | संक्षिप्त अर्थ | कोश |
|---|---|---|
| ति 📚 | पु वि॰ वह । ति न नगरि ना नागरी, प्रति पद हंसक हीन ।—केशव (शब्द॰) | 🟠🔵🟢 |
| तक् 📚 | cl. 2. ˚क्ति (cl. 1. कति [‘to laugh’ or ‘to bear’, Dhātup. v, 2] Naigh… | 🔵🟣 |
ⓘ शब्द छूने पर हिन्दी शब्दसागर, मोनियर-विलियम्स, आप्टे, वाचस्पत्यम् व शब्दकल्पद्रुम — पाँचों कोशों का पूरा अर्थ, व्युत्पत्ति, उद्धरण व पर्याय यहीं खुलेंगे। · उमा संस्कृत-हिन्दी महाशब्दकोश ↗
इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।
इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।
ⓘ समास के खण्ड कोश से पहचाने गए हैं; विग्रह-वाक्य व समास-प्रकार (तत्पुरुष/बहुव्रीहि आदि) अर्थ पर निर्भर करता है।
कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।
कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।
विश्लेषण-समय: ०.१ सेकण्ड