🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 07:40:04 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दण्डयति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दण्डयति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दण्डयति

अर्थ: शासन करना, दण्ड देना

संस्कृत: दण्डनिपाते

अंग्रेज़ी: to punish, to fine

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. दण्ड धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. दण्ड धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक)
  3. दण्डयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दण्ड + शतृ
  4. दण्डयत् (पुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दण्ड + शतृ

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — दण्ड (चुरादिगण) · अर्थ: शासन करना, दण्ड देना (दण्डनिपाते)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमदण्डयतिदण्डयतःदण्डयन्ति
मध्यमदण्डयसिदण्डयथःदण्डयथ
उत्तमदण्डयामिदण्डयावःदण्डयामः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दण्डयति · लट् (आत्मने.): दण्डयते · लिट्: दण्डयाञ्चकार · लिट् (आत्मने.): दण्डयाञ्चक्रे · लुट्: दण्डयिता · लुट् (आत्मने.): दण्डयिता · लृट्: दण्डयिष्यति · लृट् (आत्मने.): दण्डयिष्यते · लोट्: दण्डयतात् · लोट् (आत्मने.): दण्डयताम् · लङ्: अदण्डयत् · लङ् (आत्मने.): अदण्डयत · विधिलिङ्: दण्डयेत् · विधिलिङ् (आत्मने.): दण्डयेत · आशीर्लिङ्: दण्ड्यात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): दण्डयिषीष्ट · लुङ्: अददण्डत् · लुङ् (आत्मने.): अददण्डत · लृङ्: अदण्डयिष्यत् · लृङ् (आत्मने.): अदण्डयिष्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: दण्डन · ण्वुल्: दण्डकः · तृच्: दण्डयिता · यत्: दण्ड्यः · तव्य: दण्डयितव्यः · अनीयर्: दण्डनीयः · क्त: दण्डितः · क्तवतु: दण्डितवान् · शतृ: दण्डयन् · स्य-शतृ: दण्डयिष्यन् · शानच्: दण्डयमानः · क्त्वा: दण्डयित्वा · ल्यप्: प्रदण्ड्य · तुमुन्: दण्डयितुम् · णमुल्: दण्डम् · क्तिन्: दण्टि · क्वसु: दण्डयाम्बभूवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दण्डयतिदण्ड धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: दण्ड धातु (चुरादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन · णिजन्त (प्रेरणार्थक) | दण्डयत् (नपुं.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · कृदन्त: दण्ड + शतृ

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दण्डयति ➤ शासन करना, दण्ड देना
संस्कृत: दण्डनिपाते

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.२ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें