🕉️ 28 October 2026, Wednesday · 06:19:15 PM · CDSHARMA.IN

🕉️ श्लोकार्थ-बोधिनी

॥ श्लोकानां विश्लेषिका ॥ — पदच्छेद, पदपरिचय, पदार्थ, अन्वय, भावार्थ व व्याकरण

मार्जयतु

लम्बा गद्य (४००० अक्षर तक) भी लिख सकते हैं — वाक्य-वार विश्लेषण होगा। एक शब्द लिखने पर उसका अर्थ, सभी सम्भावित रूप, और पूरी शब्दरूप/धातुरूप तालिका दिखेगी।

🔎 पहचाना गया: एक शब्द

🔔 मूलशब्दः

दधाति

🌸 पदच्छेदः स्वचालित

दधाति

"+" = एक ही लिखित शब्द के भीतर सन्धि-विच्छेद · डैश (-) वाले = समास का पूर्वपद

📖 शब्दकोशः — शब्द का पूर्ण परिचय कोश-आधारित

दधाति

अर्थ: धारण करना, पहनना, पालन करना, देना

संस्कृत: धारणपोषणयोः

अंग्रेज़ी: to wear, to obey, to wear, to bear,to support,to nourish,to protect

सम्भावित विश्लेषण (सबसे सम्भावित पहले):

  1. धा धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
  2. दधाता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: दधा + तल् (भाववाचक)

  📘 धातु-रूपावली में सभी लकार

धातुरूप — धा (जुहोत्यादिगण) · अर्थ: धारण करना, पहनना, पालन करना, देना (धारणपोषणयोः)

लट् लकार, परस्मैपद (कर्तरि):

पुरुषएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमदधातिधत्तःदधति
मध्यमदधासिधत्थःधत्थ
उत्तमदधामिदध्वःदध्मः

दसों लकार (प्रथम पुरुष, एकवचन): लट्: दधाति · लट् (आत्मने.): धत्ते · लिट्: दधौ · लिट् (आत्मने.): दधे · लुट्: धाता · लुट् (आत्मने.): धाता · लृट्: धास्यति · लृट् (आत्मने.): धास्यते · लोट्: दधातु · लोट् (आत्मने.): धत्ताम् · लङ्: अदधात् · लङ् (आत्मने.): अधत्त · विधिलिङ्: दध्यात् · विधिलिङ् (आत्मने.): दधीत · आशीर्लिङ्: धेयात् · आशीर्लिङ् (आत्मने.): धासीष्ट · लुङ्: अधात् · लुङ् (आत्मने.): अधित · लृङ्: अधास्यत् · लृङ् (आत्मने.): अधास्यत

प्रमुख कृदन्त: ल्युट्: धान · ण्वुल्: धायकः · तृच्: धाता · यत्: धेयः · तव्य: धातव्यः · अनीयर्: धानीयः · क्त: हितः · क्तवतु: हितवान् · शतृ: दधत्/दधद् · स्य-शतृ: धास्यन् · शानच्: दधानः · क्त्वा: हित्वा · ल्यप्: प्रधाय · तुमुन्: धातुम् · णमुल्: धायम् · घञ्: धायः · क्तिन्: हिति · क्वसु: दधिवान्

🌹 पदपरिचयः स्वचालित

पदम्विवरणम्
दधातिधा धातु (जुहोत्यादिगण, परस्मैपद) — लट् लकार, प्रथम पुरुष, एकवचन
अन्य सम्भावना: दधाता (स्त्री.) — सप्तमी विभक्ति, एकवचन · तद्धित: दधा + तल् (भाववाचक)

🌷 पदार्थः कोश-आधारित

दधाति ➤ धारण करना, पहनना, पालन करना, देना
संस्कृत: धारणपोषणयोः

📚 अमरकोश-सम्बन्धः अमरकोश

इस शब्द के प्रातिपदिक अमरकोश की पर्याय-सूची में नहीं मिले (क्रिया, अव्यय, सर्वनाम व नाम प्रायः अमरकोश में नहीं होते)।

⚙️ व्याकरणम् स्वचालित

❖ सन्धिः

इस श्लोक में शब्दों के भीतर कोई सन्धि नहीं पहचानी गई।

❖ समासः

कोई समस्त पद नहीं पहचाना गया (या पूरा सामासिक शब्द कोश में सीधे मिल गया)।

❖ कृदन्तः

कोई कृदन्त पद नहीं पहचाना गया।

❖ तद्धितान्तः

कोई तद्धितान्त पद नहीं पहचाना गया।

विश्लेषण-समय: ०.३ सेकण्ड

⚑ कोई विश्लेषण गलत लगा? सूचित करें — इससे साधन सुधरता है
यह साधन कैसे काम करता है: सब कुछ इसी वेबसाइट के सर्वर पर होता है — कोई बाहरी API/AI नहीं, आपका श्लोक कहीं भेजा या सहेजा नहीं जाता। पदच्छेद पाणिनीय सन्धि-नियमों के उल्टे प्रयोग से, पदपरिचय लगभग ७.५ लाख शब्द-रूपों व १.२ लाख प्रातिपदिकों के कोश से, अर्थ आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश व अमरकोश से, और अन्वय विभक्ति-क्रम के नियमों से बनता है। स्वचालित होने से कहीं-कहीं विकल्प गलत चुना जा सकता है (हर पद के "अन्य सम्भावना" देखें); श्रीमद्भागवत के श्लोकों पर साइट की जाँची हुई टीका दिखती है।
शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com (शब्दरूप, धातुरूप, आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश, अमरकोश) · सूत्र-लिंक: लघुसिद्धान्तकौमुदी।
💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें